مجری: یکی از موضوعاتی که همیشه درباره مواد غذایی مطرح بوده، تفاوت محصولات ارگانیک و غیرارگانیک است. بعضی از مواد غذایی ممکن است به دلیل شیوه تولید یا ترکیباتی که در آن‌ها استفاده می‌شود، برای سلامت انسان مشکل ایجاد کنند. در مقابل، محصولاتی هم وجود دارند که تلاش می‌شود با روش‌های طبیعی‌تر و تحت نظارت مشخص تولید شوند.
امروز آقای صدرالدین نیاورانی از انجمن ارگانیک ایران مهمان ما هستند تا درباره ویژگی‌های محصولات ارگانیک، نحوه تشخیص آن‌ها، وضعیت تولید در کشور و قیمت این محصولات صحبت کنیم. آقای نیاورانی، خوش آمدید.
صدرالدین نیاورانی: سلام و صبح بخیر عرض می‌کنم خدمت شما و همه ملت عزیز ایران. برای همه مردم آرزوی سلامت و تندرستی دارم.
مجری: مستقیم سراغ سؤال اصلی برویم. بالاخره بهتر است محصولات ارگانیک مصرف کنیم یا محصولات معمولی؟ درباره این موضوع دیدگاه‌های مختلفی مطرح می‌شود.
صدرالدین نیاورانی: ابتدا باید بدانیم محصول ارگانیک دقیقاً به چه معناست. محصول ارگانیک محصولی است که در فرایند تولید آن، ضوابط مشخصی درباره استفاده نکردن از کودها و سموم شیمیایی مصنوعی و مواد افزودنی غیرمجاز رعایت شده باشد.
این محصولات باید تحت نظارت و بازرسی قرار بگیرند تا مشخص شود فرایند تولید آن‌ها با استانداردهای ارگانیک مطابقت دارد.
نکته مهم این است که فقط ادعای تولیدکننده کافی نیست. محصول باید مراحل بررسی و تأیید را پشت سر بگذارد.
مجری: یعنی اگر کشاورزی بگوید من برای محصولم از سموم شیمیایی استفاده نکرده‌ام، به‌تنهایی نمی‌توانیم آن را محصول ارگانیک دارای تأییدیه بدانیم؟
صدرالدین نیاورانی: دقیقاً. برای دریافت گواهی ارگانیک باید مراحل مشخصی طی شود. از جمله اینکه زمین و محصول در یک دوره زمانی تحت کنترل باشند.
ما دوره‌ای داریم که معمولاً حدود سه سال در نظر گرفته می‌شود. طی این مدت، شرایط تولید و رعایت الزامات مربوط بررسی می‌شود.
حتی ممکن است کشاورز خودش از سم استفاده نکند، اما مزرعه یا باغ مجاور سم‌پاشی شود و بخشی از مواد بر اثر وزش باد وارد زمین او شود. چنین موضوعاتی هم باید در فرایند کنترل و بازرسی در نظر گرفته شوند.
مجری: پس موضوع فقط استفاده نکردن از سم در همان مزرعه نیست؛ بلکه شرایط محیط اطراف هم اهمیت دارد.
صدرالدین نیاورانی: بله. باید بررسی شود محصول در چه شرایطی تولید شده و آیا استانداردهای موردنیاز رعایت شده است یا نه.
به همین دلیل، فرایند نظارت و صدور گواهی اهمیت زیادی دارد. وقتی محصولی گواهی معتبر دریافت می‌کند، مصرف‌کننده اطمینان بیشتری نسبت به شیوه تولید آن خواهد داشت.
مجری: استفاده از محصولات ارگانیک را بیشتر به چه افرادی توصیه می‌کنید؟
صدرالدین نیاورانی: به‌طور کلی، مصرف مواد غذایی سالم و دارای کیفیت مناسب برای همه افراد اهمیت دارد.
در عین حال، گروه‌هایی مانند کودکان، زنان باردار و افرادی که شرایط جسمانی ویژه‌ای دارند، معمولاً نسبت به کیفیت و ایمنی مواد غذایی حساسیت بیشتری نشان می‌دهند.
برای نمونه، خانواده‌هایی که فردی تحت درمان دارد، ممکن است بخواهند با دقت بیشتری درباره مواد غذایی مصرفی او تصمیم بگیرند.
البته رعایت توصیه‌های درمانی پزشک و نیازهای تغذیه‌ای فرد هم در این شرایط اهمیت دارد.
مجری: آقای نیاورانی، من شنیده‌ام که سهم محصولات ارگانیک دارای گواهی در کشور ما کمتر از یک درصد است. اگر چنین باشد، هنوز راه طولانی برای توسعه این بخش داریم.
صدرالدین نیاورانی: باید میان محصولاتی که با روش‌های نزدیک به تولید ارگانیک به دست می‌آیند و محصولاتی که گواهی رسمی ارگانیک دریافت کرده‌اند تفاوت بگذاریم.
ما در کشور محصولات زیادی داریم که در فرایند تولیدشان از روش‌های طبیعی استفاده می‌شود، اما هنوز وارد چرخه بازرسی و دریافت گواهی نشده‌اند.
بنابراین آمار محصولات دارای گواهی لزوماً نشان‌دهنده تمام ظرفیت تولید ارگانیک کشور نیست.
مجری: چه نمونه‌هایی از این محصولات در ایران وجود دارد؟
صدرالدین نیاورانی: برای مثال، انجیر استهبان و برخی انواع انجیر تولیدشده در استان فارس ظرفیت قابل توجهی در این زمینه دارند.
همچنین پسته‌های وحشی، بعضی محصولات منطقه سرخس، گروهی از گیاهان دارویی، سبزیجات و برخی محصولات باغی را می‌توان نام برد.
در کنار این‌ها، انواع کشمش و انار هم وجود دارند که می‌توان درباره ظرفیت تولید و دریافت گواهی ارگانیک آن‌ها کار کرد.
برخی از این محصولات علاوه بر مصرف داخلی، به کشورهای دیگر نیز صادر می‌شوند.
مجری: یعنی ممکن است محصولی با شیوه تولید مناسب عرضه شود، اما چون فرایند تأیید را طی نکرده، در آمار رسمی محصولات ارگانیک ثبت نشده باشد.
صدرالدین نیاورانی: بله، همین‌طور است. مسئله اصلی این است که تولیدکننده باید وارد فرایند نظارت و دریافت گواهی شود.
برای نمونه، ممکن است یک باغدار از روش‌های خاصی برای تولید استفاده کند، اما تا زمانی که بررسی‌های لازم انجام نشود، نمی‌توان محصولش را به‌عنوان محصول دارای گواهی ارگانیک معرفی کرد.
مجری: با توجه به این ظرفیت‌ها، فکر می‌کنید اگر سازوکار نظارت و صدور گواهی گسترده‌تر شود، سهم محصولات ارگانیک ایران چقدر افزایش پیدا کند؟
صدرالدین نیاورانی: معتقدم ظرفیت ما بسیار بیشتر از آمار فعلی است.
اگر بتوانیم تعداد بیشتری از تولیدکنندگان را وارد مراحل بررسی و دریافت گواهی کنیم، سهم محصولات ارگانیک دارای تأییدیه افزایش پیدا خواهد کرد.
البته در ارزیابی آمار باید به نوع محصولات هم توجه کنیم. بعضی محصولات زراعی مانند گندم و جو در سطح بسیار گسترده تولید می‌شوند و سهم بالایی از تولید کشاورزی دارند.
در مقابل، برخی محصولات خاص که ظرفیت تولید ارگانیک دارند، ممکن است از نظر حجم تولید سهم کمتری داشته باشند.
مجری: پس بهتر است وضعیت را در گروه‌های مختلف محصولات بررسی کنیم.
صدرالدین نیاورانی: دقیقاً. در محصولات باغی، زراعی، گیاهان دارویی و صنایع تبدیلی شرایط یکسان نیست.
اگر بتوانیم در هر بخش متناسب با ظرفیت آن برنامه‌ریزی کنیم، امکان توسعه تولید و عرضه محصولات ارگانیک بیشتر می‌شود.
مجری: انجمن ارگانیک ایران برای آشنا کردن مردم با این محصولات چه اقدام‌هایی انجام داده است؟
صدرالدین نیاورانی: فعالیت‌های انجمن از حدود بیست سال پیش آغاز شد. در آن زمان، همراه با تعدادی از همکاران، از جمله آقای سید رضا نورانی، تلاش کردیم موضوع تولید ارگانیک را در کشور بیشتر مطرح کنیم.
در آن دوره، حضور ایران در آمارهای جهانی تولید ارگانیک بسیار محدود بود و عملاً جایگاه قابل توجهی نداشتیم.
اما طی این سال‌ها فعالیت‌هایی در زمینه آموزش، تشویق تولیدکنندگان، نظارت و توسعه بازار انجام شده است.
مجری: از نظر جایگاه بین‌المللی، چه تغییری اتفاق افتاده است؟
صدرالدین نیاورانی: اکنون ایران در آمارهای بین‌المللی تولید ارگانیک حضور دارد و از نظر برخی شاخص‌های مربوط به تولید، در میان حدود نود کشور نخست قرار گرفته است.
البته هنوز با جایگاهی که شایسته ظرفیت کشاورزی کشور است فاصله داریم.
باید توجه کنیم که بیست سال برای توسعه یک حوزه تولیدی، زمان چندان طولانی‌ای نیست. امیدواریم در سال‌های آینده بتوانیم فعالیت‌ها را گسترش بدهیم.
مجری: انجمن در چه استان‌هایی فعالیت می‌کند؟
صدرالدین نیاورانی: انجمن ارگانیک ایران در ارتباط با اتاق بازرگانی فعالیت دارد و در تهران و چند استان دیگر هم ظرفیت‌های اجرایی و ارتباطی ایجاد شده است.
از جمله در استان‌های خراسان، فارس، آذربایجان و مازندران فعالیت‌هایی داریم.
تولیدکنندگان می‌توانند از طریق اتاق‌های بازرگانی و مجموعه‌های مرتبط، برای دریافت راهنمایی درباره تولید و عرضه محصولات ارگانیک اقدام کنند.
مجری: یعنی اگر کارخانه‌ای بخواهد محصول ارگانیک تولید کند، می‌تواند از انجمن کمک بگیرد؟
صدرالدین نیاورانی: بله. تلاش می‌کنیم تولیدکنندگان کشاورزی، کارخانه‌ها و صنایع تبدیلی را راهنمایی کنیم.
برای مثال، ممکن است یک کارخانه بخواهد ماده اولیه ارگانیک تهیه کند و محصول نهایی خود را با رعایت ضوابط مربوط تولید کند.
در چنین شرایطی، شناخت استانداردها، فرایند کنترل و شرایط دریافت گواهی اهمیت دارد.
مجری: برای آشنایی بیشتر مردم با محصولات ارگانیک هم برنامه‌ای در پیش دارید؟
صدرالدین نیاورانی: بله. دو برنامه مهم را دنبال می‌کنیم.
نخست، برگزاری نمایشگاه محصولات ارگانیک در تهران است که از هجدهم تا بیست‌ودوم آبان در بوستان گفت‌وگو برگزار خواهد شد.
در این نمایشگاه بیش از صد شرکت تولیدکننده حضور خواهند داشت و مردم می‌توانند با انواع محصولات ارگانیک آشنا شوند.
مجری: ورود برای عموم آزاد است؟
صدرالدین نیاورانی: بله، ورود برای همه آزاد است. بازدیدکنندگان می‌توانند محصولات را از نزدیک ببینند و خرید کنند.
همچنین این فرصت وجود دارد که با تولیدکنندگان آشنا شوند و بدانند در ادامه از چه فروشگاه‌هایی می‌توانند محصولات موردنظرشان را تهیه کنند.
مجری: برنامه دوم چیست؟
صدرالدین نیاورانی: برنامه دوم، پویش «۵ به‌اضافه ۳۶۰» است.
هدف این است که در پنج روز برگزاری نمایشگاه، مردم را با محصولات ارگانیک، شیوه تولید، محل عرضه و روش مصرف آن‌ها آشنا کنیم.
اما نمی‌خواهیم آشنایی مردم فقط به همین پنج روز محدود شود. تلاش می‌کنیم در سیصدوشصت روز بعد هم این فرهنگ‌سازی ادامه پیدا کند.
مجری: یعنی نمایشگاه نقطه شروع است و قرار است توجه به محصولات ارگانیک در طول سال ادامه داشته باشد.
صدرالدین نیاورانی: دقیقاً. ورزشکاران، جوانان و برخی افرادی که در رسانه‌ها فعالیت دارند نیز در حمایت از این پویش مشارکت کرده‌اند.
هدف ما این است که موضوع تولید و مصرف محصولات ارگانیک بیشتر شناخته شود.
مجری: یکی از مهم‌ترین مشکلات مصرف‌کنندگان، قیمت بالاتر محصولات ارگانیک است. گاهی مردم می‌گویند قیمت بعضی از این محصولات حتی دو برابر نمونه معمولی است.
چرا محصولات ارگانیک گران‌تر تمام می‌شوند؟
صدرالدین نیاورانی: در تولید ارگانیک، شرایط کنترل آفات، نوع مواد مورد استفاده و شیوه مدیریت تولید با برخی روش‌های رایج کشاورزی تفاوت دارد.
در بعضی محصولات، میزان برداشت نیز ممکن است کمتر باشد. در نتیجه، هزینه تمام‌شده می‌تواند افزایش پیدا کند.
از طرف دیگر، هزینه بازرسی، کنترل و دریافت گواهی را هم باید در نظر گرفت.
مجری: در ایران معمولاً این اختلاف قیمت چقدر است؟
صدرالدین نیاورانی: تلاش کرده‌ایم در بسیاری از محصولات، اختلاف قیمت با نمونه‌های معمولی حدود پانزده تا بیست درصد باشد.
البته درباره همه محصولات نمی‌توان عدد یکسانی گفت. بعضی از محصولات به دلیل مراحل فرآوری یا ویژگی‌های خاص تولید، هزینه بیشتری دارند.
برای مثال، روغن زیتون ارگانیک ممکن است علاوه بر شرایط تولید ماده اولیه، هزینه‌های فرآوری متفاوتی هم داشته باشد.
مجری: پس اختلاف قیمت همیشه به یک عامل مربوط نمی‌شود.
صدرالدین نیاورانی: بله. هم شرایط کشت و تولید اهمیت دارد و هم مراحل بعدی فرآوری و عرضه.
با این حال، معتقدم باید تلاش کنیم قیمت محصولات ارگانیک تا حد امکان کاهش پیدا کند تا گروه‌های بیشتری از مردم بتوانند آن‌ها را تهیه کنند.
مجری: بعضی خانواده‌ها در شرایط اقتصادی فعلی، برای خرید محصولات غذایی هم با محدودیت بودجه مواجه هستند. آیا توسعه تولید می‌تواند به کاهش قیمت کمک کند؟
صدرالدین نیاورانی: قطعاً افزایش ظرفیت تولید و عرضه می‌تواند به بهتر شدن شرایط بازار کمک کند.
هدف انجمن هم این است که تولید ارگانیک فقط محدود به گروه خاصی از مصرف‌کنندگان نباشد.
ما می‌خواهیم تولیدکنندگان بیشتری وارد این حوزه شوند و مردم هم با تنوع بیشتری از محصولات روبه‌رو باشند.
مجری: سؤال پایانی را شخصی‌تر بپرسم. خود شما چه میزان از مواد غذایی سفره خانواده‌تان را از محصولات ارگانیک تهیه می‌کنید؟
صدرالدین نیاورانی: سؤال سختی است، چون تا حالا به‌صورت دقیق حساب نکرده‌ام.
فکر می‌کنم حدود پنج تا ده درصد مواد غذایی مصرفی ما ارگانیک باشد.
مجری: با توجه به سهم محصولات دارای گواهی در کشور، همین میزان هم قابل توجه است.
صدرالدین نیاورانی: بله. امیدوارم با افزایش تولید، تنوع و دسترسی مردم، امکان استفاده از محصولات ارگانیک بیشتر شود.
مجری: از شما بسیار ممنونم. امروز درباره تعریف محصول ارگانیک، ضرورت دریافت گواهی، ظرفیت تولید در ایران، برنامه‌های انجمن و علت تفاوت قیمت این محصولات صحبت کردیم.
امیدواریم در کنار توسعه تولید، هزینه‌ها نیز متعادل‌تر شود تا مردم بیشتری به محصولات موردنیازشان دسترسی داشته باشند.
صدرالدین نیاورانی: من هم از شما تشکر می‌کنم و امیدوارم این آشنایی به توسعه تولید و افزایش آگاهی مصرف‌کنندگان کمک کند.