مجری؛ سید مهدی مفیدی: قوانین و مقررات با تغییر شرایط جامعه نیاز به بازنگری دارند. یکی از موضوعاتی که این روزها درباره آن صحبت می‌شود، استفاده دانش‌آموزان از تلفن همراه در مدارس است. پیش از این، همراه داشتن تلفن همراه معمولاً ممنوع بود و دانش‌آموزان در صورت استفاده از آن با برخورد مسئولان مدرسه مواجه می‌شدند. حالا این پرسش مطرح شده که آیا دانش‌آموزان اجازه دارند تلفن همراه خود را به مدرسه ببرند؟ آقای دکتر، خوش آمدید. لطفاً ابتدا توضیح بدهید چه تغییری در مقررات ایجاد شده است.
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: سلام عرض می‌کنم خدمت شما، همکاران برنامه و مردم عزیز ایران. خوشحالم که فرصتی فراهم شده تا درباره شورای عالی آموزش و پرورش و مقررات مدارس توضیح بدهم.
در خصوص تلفن همراه باید تأکید کنم که این موضوع جدید نیست. آیین‌نامه اجرایی مدارس که در سال ۱۴۰۰ تصویب و ابلاغ شد، درباره استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات مقرراتی داشت. این آیین‌نامه برای مدارس ابتدایی، متوسطه اول، متوسطه دوم، هنرستان‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش کاربرد دارد و مدیران مدارس باید با مفاد آن آشنا باشند.
مجری: یعنی خبری که درباره آزاد شدن تلفن همراه منتشر شده، به این معنا نیست که به‌تازگی چنین مجوزی صادر کرده‌اید؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: دقیقاً. موضوع این نیست که بگوییم تلفن همراه پیش از این کاملاً ممنوع بوده و حالا استفاده از آن بدون محدودیت آزاد شده است. بحث اصلی، مدیریت هوشمندانه و مسئولانه استفاده از فناوری در مدرسه است.
در آیین‌نامه قبلی نیز به استفاده از فناوری‌های ارتباطی برای آموزش و تربیت توجه شده بود. اکنون در بازنگری آیین‌نامه، تلاش کرده‌ایم این موضوع را دقیق‌تر و مسئولانه‌تر تنظیم کنیم.
مجری: شورای عالی آموزش و پرورش در تدوین این مقررات چه نقشی دارد؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: شورای عالی آموزش و پرورش وظیفه سیاست‌گذاری کلان در حوزه آموزش و پرورش را بر عهده دارد. زمانی که وزارت آموزش و پرورش بخواهد مقرراتی را تدوین یا اصلاح کند، پیشنهاد مربوط به شورای عالی ارائه می‌شود.
در شورا هشت کمیسیون تخصصی داریم. هر موضوع در کمیسیون مرتبط بررسی می‌شود. برای نمونه، مسائل مربوط به آیین‌نامه‌های آموزشی، ارزشیابی و مقررات تحصیلی در کمیسیون اساسنامه‌ها و مقررات تحصیلی بررسی می‌شود.
نکته مهم این است که نمایندگان مدارس و دوره‌های مختلف تحصیلی نیز در این بررسی‌ها حضور دارند. بر اساس موضوع، از صاحب‌نظران دیگری هم دعوت می‌کنیم تا در جلسات شرکت کنند و حتی حق رأی داشته باشند.
مجری: پس آیین‌نامه نتیجه تصمیم چند نفر در یک جلسه نیست و مراحل مختلفی را پشت سر می‌گذارد.
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: بله. برای بازنگری آیین‌نامه اجرایی مدارس بیش از چهل جلسه کارشناسی پیش از بررسی در کمیسیون برگزار کردیم. پس از تهیه نسخه اولیه، آن را به استان‌ها فرستادیم تا دیدگاه‌های مدیران، معلمان و اولیا دریافت شود.
هدف این بود که مقررات متناسب با شرایط امروز مدارس باشد. البته باید توجه داشت که نسخه بازنگری‌شده‌ای که درباره آن صحبت می‌کنیم، هنوز ابلاغ نشده است. مقررات مربوط به استفاده از فناوری در آیین‌نامه فعلی نیز وجود دارد.
مجری: اجازه بدهید مشخص‌تر وارد موضوع تلفن همراه شویم. در مقررات مربوط به فناوری دقیقاً چه چیزی پیش‌بینی شده است؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: در ماده ۱۱۶ به استفاده از فناوری اطلاعات، ارتباطات و هوش مصنوعی اشاره شده است. بر این اساس، مدرسه باید از این ابزارها برای ایجاد فرصت‌های تربیتی جدید و بهبود کیفیت آموزش استفاده کند و در عین حال آثار نامطلوب احتمالی آن‌ها را کنترل کند.
استفاده از فناوری اطلاعات، تجهیزات ارتباطی و فضای مجازی نیز باید مطابق قوانین کشور و بخشنامه‌های وزارت آموزش و پرورش باشد.
بنابراین استفاده از ابزارهایی مانند رایانه، تبلت و تلفن همراه می‌تواند در چارچوب مقررات و برای اهداف آموزشی و تربیتی مجاز باشد.
مجری: یعنی اگر تلفن همراه به یادگیری دانش‌آموز کمک کند، امکان استفاده از آن وجود دارد؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: بله، اما این استفاده باید ضابطه‌مند باشد. استفاده از تجهیزات الکترونیکی در کلاس درس برای تکمیل و تقویت فرایند آموزش و یادگیری، با تأیید شورای مدرسه امکان‌پذیر است.
هدف ما ممنوعیت مطلق فناوری نیست. از طرف دیگر، نمی‌خواهیم استفاده از تلفن همراه بدون ضابطه باشد. مدرسه باید بتواند متناسب با اهداف آموزشی، زمان و شرایط استفاده از آن را مدیریت کند.
مجری: درباره سلامت دانش‌آموزان و آسیب‌های احتمالی استفاده از این تجهیزات نیز مقرراتی پیش‌بینی شده است؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: بله. در ماده ۱۱۷ تأکید شده که تجهیزات و فناوری‌های مورد استفاده در مدرسه و کلاس باید با ویژگی‌های جسمانی و روانی دانش‌آموزان، استانداردهای ارگونومیک و شرایط فرهنگی و اجتماعی آنان تناسب داشته باشد.
همچنین ارتباط عوامل مدرسه با دانش‌آموزان و اولیا از طریق ابزارهای الکترونیکی و فناوری اطلاعات، برای امور آموزشی و تربیتی مجاز است.
استفاده از رایانه یا تبلت دانش‌آموزی مورد تأیید وزارت آموزش و پرورش نیز به‌عنوان ابزار آموزشی امکان‌پذیر خواهد بود.
مجری: یک سؤال مهم برای خانواده‌ها این است که اگر دانش‌آموز تلفن همراهش را به مدرسه ببرد، آیا می‌تواند آن را پیش خودش نگه دارد یا باید تحویل مدرسه بدهد؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: تصمیم‌گیری درباره جزئیات این موضوع به شورای مدرسه واگذار شده است.
برای مثال، شورای مدرسه می‌تواند مشخص کند دانش‌آموز اجازه دارد تلفن همراه را با خود به مدرسه بیاورد یا خیر. همچنین می‌تواند تعیین کند که تلفن همراه هنگام ورود تحویل داده شود و در محل مشخصی نگهداری شود تا در پایان ساعت آموزشی به دانش‌آموز بازگردانده شود.
مجری: پس ممکن است مقررات دو مدرسه درباره نحوه نگهداری تلفن همراه با هم متفاوت باشد؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: بله. ما در کشور مدارس متنوعی داریم؛ مدارس شهری، روستایی، عشایری و مدارس مناطق کم‌برخوردار. شرایط همه این مدارس یکسان نیست.
به همین دلیل، چارچوب کلی مشخص شده، اما تصمیم‌گیری درباره جزئیات اجرایی به شورای مدرسه سپرده شده است.
مجری: آیا شورای مدرسه می‌تواند ساعت استفاده از تلفن همراه را هم مشخص کند؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: بله. زمان استفاده، محل مجاز استفاده و شیوه نگهداری تلفن همراه را شورای مدرسه مشخص می‌کند.
ممکن است شورا تصمیم بگیرد که دانش‌آموزان در زمان‌های معینی اجازه استفاده از تلفن همراه داشته باشند. حتی می‌تواند بخش‌های مشخصی از مدرسه را برای این کار تعیین کند.
همچنین رسیدگی به تخلف از مقررات و تعیین اقدامات انضباطی مربوط به آن در چارچوب اختیارات شورای مدرسه انجام می‌شود.
مجری: نکته جالب این است که تصمیم‌گیری فقط به مدیر مدرسه محدود نشده است. چه کسانی در شورای مدرسه حضور دارند؟
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: مدیر مدرسه نقش اصلی را در اداره مدرسه و ریاست شورا بر عهده دارد، اما تصمیم‌ها با مشارکت اعضای شورا گرفته می‌شود.
نمایندگان معلمان و اولیای دانش‌آموزان در این فرایند نقش دارند. همچنین امکان دعوت از نماینده شورای دانش‌آموزی برای حضور در جلسات پیش‌بینی شده است.
به این ترتیب، کسانی که به‌طور مستقیم با مسائل مدرسه سروکار دارند، می‌توانند در تصمیم‌سازی مشارکت کنند.
مجری: این موضوع برای خانواده‌ها هم اهمیت دارد. بعضی از والدین تصور می‌کنند جلسات مدرسه فقط برای دریافت کمک مالی یا رسیدگی به مشکلات اجرایی است، در حالی که می‌توانند درباره مسائل آموزشی فرزندشان هم نظر بدهند.
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: همین‌طور است. مشارکت خانواده‌ها در تصمیم‌های مدرسه اهمیت زیادی دارد. انجمن اولیا و مربیان نیز یکی از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند به آموزش خانواده‌ها کمک کند.
در مقررات پیش‌بینی شده است که مدرسه آموزش‌های لازم درباره استفاده از فضای مجازی و تلفن همراه را با همکاری انجمن اولیا و مربیان برای والدین فراهم کند.
مجری: پس هدف فقط این نیست که دانش‌آموز اجازه داشته باشد یا نداشته باشد تلفن همراه به مدرسه بیاورد؛ بلکه قرار است استفاده درست از آن را هم یاد بگیرد.
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: دقیقاً. آموزش خودکنترلی یکی از بخش‌های مهم این موضوع است. دانش‌آموز باید یاد بگیرد چه زمانی از فناوری استفاده کند و چه زمانی آن را کنار بگذارد.
مدرسه و خانواده باید در این زمینه همکاری کنند. معلم نیز می‌تواند استفاده از ابزارهای آموزشی را هدایت کند.
ما نمی‌خواهیم برای همه مدارس یک شیوه اجرایی کاملاً یکسان تعیین کنیم، اما چارچوب مشترکی وجود دارد که همه مدارس باید آن را رعایت کنند.
مجری: این نگاه به نظرم اهمیت زیادی دارد؛ چون گاهی ممنوعیت مطلق باعث می‌شود دانش‌آموز به‌جای یاد گرفتن مسئولیت‌پذیری، دنبال راهی برای دور زدن ممنوعیت باشد.
اگر دانش‌آموز بداند تلفن همراهش در مدرسه نگهداری می‌شود و در زمان مشخصی می‌تواند از آن استفاده کند، به‌تدریج یاد می‌گیرد برای خواسته‌هایش برنامه داشته باشد و در موقعیت‌های مختلف رفتار مناسب نشان بدهد.
دکتر مهدی خراشادی‌زاده: بله. هدف این است که دانش‌آموز در کنار یادگیری دروس، مهارت استفاده مسئولانه از فناوری را هم بیاموزد. این مهارت به زندگی اجتماعی او نیز کمک می‌کند.
مجری: از شما ممنونم که درباره جزئیات آیین‌نامه توضیح دادید. روشن شد که موضوع، آزاد شدن بی‌قیدوشرط تلفن همراه نیست و قرار است استفاده از فناوری در چارچوب تصمیم‌های شورای مدرسه، با مشارکت معلمان و خانواده‌ها مدیریت شود.