از صبح انتشار خبر بهت‌آور شهادت امام شهید، مردم در آن زمستان سرد و سخت با دهان روزه به خیابان آمدند. خبر شوکه‌آور بود، اما مردم در شوک و بهت نماندند؛ تبدیل به حماسه شد. از ساعات نخست، خیابان‌ها به تسخیر مردم ایران آمد تا پای اجنبی به ایران باز نشود. اما کسانی که از لحظه نخست راه را باز کردند، استقامت کردند و ایستادند، بانوان بودند. کثرت حضور بانوان از لحظات اول قیام مردم برای حفظ ایران اسلامی بیش از مردان بود. این زنان بودند که مردان را به میدان آوردند. در جریان امشب، مبتنی بر متن روز گذشته رهبر انقلاب که به مناسبت میلاد حضرت زینب سلام‌الله‌علیها و روز پرستار منتشر شد، نقش‌آفرینی زنان در دفاع مقدس سوم مورد بررسی قرار گرفت. علیرضا زادبر، مجری برنامه، با آزاده محمودیان، پژوهشگر ارتباطات، و مریم منصوری، عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد، درباره ابعاد مختلف این پیام گفتگو کرد.
تحلیل ارتباطی پیام؛ پل زدن میان نماد و واقعیت
آزاده محمودیان، پژوهشگر ارتباطات، در تحلیل ارتباطی پیام روز گذشته رهبر انقلاب گفت: «این پیام قطعاً فراتر از یک تبریک ساده است؛ بلکه یک سند هویت‌بخشی است که راهبردهای ارتباطی مختلفی هم در آن استفاده شده و هدف کلی آن ایجاد یک پیوند ارگانیک بین مفاهیم دینی، تاریخی، اجتماعی و سیاسی است.» او با اشاره به راهبرد پل زدن میان نماد و واقعیت افزود: «این پیام یک سلسله مراتب را برای روایت خودش در نظر گرفته؛ شروع روایت از آسمان و اشاره به مبانی الهی و تربیتی و ارتباط حضرت زینب با ائمه اطهار، در لایه بعدی به سراغ تاریخ می‌آید و انقلاب را در امتداد واقعه عاشورا ترسیم می‌کند.» به گفته این پژوهشگر ارتباطات، در لایه بعدی این پیام به سراغ جامعه می‌رود و در لایه نهایی به لایه سیاست و امنیت می‌رسد؛ یعنی بحث مقابله با استکبار. محمودیان خاطرنشان کرد که این سیر ارتباطی برای انتقال بهتر پیام به سراغ تولید معنا می‌رود.
امیدآفرینی؛ مهم‌ترین پیام متن رهبر انقلاب
مریم منصوری، عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد، با تأکید بر مقوله امید گفت: «رهبر رشید انقلاب بحث نقش‌های احیاگر و امیدبخش را مطرح می‌کنند و از اطبا، معلمان و مربیان، روحانیون و امدادگران در امتداد پرستاران به عنوان اقشاری یاد می‌کنند که احیاگری می‌کنند.» او با اشاره به جمله رهبر شهید که «خستگی ممنوع است و ما نزدیک قله هستیم» افزود: «یکی از درخشان‌ترین جمله‌ها برای قشر نوجوان و جوان ما این است که رهبری رسالتی بر دوش این اقشار گذاشته‌اند در زمینه امیددهی به آینده، بر اساس الگویی که از حضرت زینب سلام‌الله‌علیها گرفته می‌شود.» منصوری تصریح کرد که در فضای جنگی امروز، این رسالت‌دهی محل تأمل جدی و طرح بحث‌های جدی در جامعه علمی است.
زینبی بودن؛ فناوری رفتاری خلق‌شده در پیام
آزاده محمودیان در ادامه تحلیل خود با اشاره به تولید معنای «زینبی بودن» گفت: «این زینبی بودن تنها یک صفت و خلق‌وخو با سمت‌وسوی مذهبی نیست؛ بلکه یک فناوری رفتاری خلق‌شده در این پیام است که اگر خودش را در عرصه میدان جنگ نشان بدهد می‌شود مقاومت نظامی، در برابر تحریم‌ها می‌شود پایداری و خلاقیت در ایجاد نسخه برون‌رفت از مشکلات، و در کف جامعه می‌شود فداکاری پرستاران.» او با اشاره به تقابل‌های کلماتی مانند رحمت و رنج، صلابت و سستی، فرشته رحمت و طاغوت خباثت افزود: «این پیام یک فضای سیاه و سفیدی را برای مخاطب ترسیم می‌کند و مخاطب خودش را بخشی از یک روایت بزرگ‌تر و مقدس می‌بیند.» به گفته این پژوهشگر، از بعد از هفت اکتبر، فضای غبارآلود پروپاگاندای رسانه‌ای در حال از بین رفتن است و فضای خیر و شر برای آزادگان جهان ملموس شده است.
خیابان؛ عرصه رحمت نه خشونت
مریم منصوری با رد ادعای خشونت در تجمعات خیابانی گفت: «زن مظهر جمال الهی است و طبیعتاً از روی طبع زن دارای رحمت بیشتری است؛ حتماً هر جا که باشد آرامش بیشتری برقرار می‌شود.» او با اشاره به تجربه زیسته خود افزود: «من دو کودک زیر دو سال دارم و برای من تمام این مدت چیزی که جالب بوده، جایی که خستگی من در می‌رفته تو این تجمعات بوده؛ چون همه کمک می‌کردند و از پخش غذا تا دمنوش‌ها، زندگی دارد جاری می‌شود توی شهر.» منصوری خاطرنشان کرد که بارها از افراد متعدد شنیده که «ما اینجا که می‌آییم آرامش می‌گیریم» و این مقام جمع‌یافتگی خودش را در جزئیات نشان می‌دهد. آزاده محمودیان نیز با اشاره به اینکه مخالفان خیابان خودشان تجربه حضور در خیابان را ندارند، گفت: «روشنفکری سکولار نمی‌خواهد خشونت را بزند، آن می‌خواهد مقاومت را هدف بگیرد و مقاومت را با کلیدواژه خشونت خوانش می‌کند.»
شکستن سه کج‌روایت با محوریت زنان
آزاده محمودیان در جمع‌بندی خود با اشاره به شکستن سه کج‌روایت گفت: «روایت پیشینی که از زنان ایرانی در دنیا بازنشر شده بود و خاستگاهش فتنه زن، زندگی، آزادی بود، با حضور زنانه در اجتماعات شبانه شکسته شد؛ زن ایرانی نه مطرود است، نه منزوی، و اتفاقاً احساس تکلیفش بیش از مردان است.» او افزود: «کج‌روایت شکاف میان حاکمیت و مردم نیز در هم شکست و این حضور نشان داد که انقلاب اسلامی گزینه سیاسی قطعی جامعه است.» به گفته این پژوهشگر، کج‌روایت سوم که احساس خستگی و فرسودگی جامعه نسبت به جنگ بود نیز با محوریت زنان شکسته شد. مریم منصوری نیز در جمع‌بندی خود بر لزوم تولید ادبیات علمی برای الگوی سوم زن تأکید کرد و گفت: «متأسفانه فضای علمی ما در این حوزه کم‌کاری کرده و توقع بیشتری می‌رفت که حداقل نامی و تصویری برای این الگوی سوم تولید بشود.» در پایان برنامه نیز مجری با اشاره به سؤال پیامکی، پاسخ صحیح جمله «شما بانوان اثبات کردید که مقدم بر مردها هستید، مردها از شما الهام گرفتند» را امام خمینی (ره) اعلام کرد.