مجری : فرهنگ مشارکت در استان مرکزی چه جایگاهی داشته است؟
مهمان : روستاهای استان مرکزی پیشینه تاریخی و فرهنگی ارزشمندی دارند. در این جوامع، نهادهای همکاری و یاریگری از گذشته شکل گرفته‌اند. یکی از نمونه‌هایی که درباره آن پژوهش کرده‌ام، رسم «برابری» در میان کشاورزان منطقه است.
مجری : رسم برابری چه معنایی دارد؟
مهمان : این رسم به همکاری اهالی در زمان کارهای مهم کشاورزی، مانند درو و برداشت محصول، مربوط می‌شود. حتی اگر میان دو نفر اختلاف شخصی وجود داشته باشد، هنگام کار جمعی، یاری‌رساندن به یکدیگر در اولویت قرار می‌گیرد.
مجری : این رسم چه تفاوتی با مفهوم رایج کار تیمی دارد؟
مهمان : در پژوهش‌هایم میان خودیاری، همیاری و دگریاری تمایز می‌گذارم. خودیاری یعنی فرد برای کار خود تلاش کند؛ همیاری یعنی افراد برای هدف مشترک همکاری کنند؛ اما دگریاری یعنی به دیگری کمک کنیم، حتی وقتی منفعت مستقیمی برای خودمان ندارد. نمونه‌های ریشه‌دار این رفتار را در فرهنگ روستایی ایران می‌بینیم.
مجری : شما از تبدیل ستیزه به رقابت و رقابت به رفاقت صحبت می‌کنید. این تعبیر را توضیح می‌دهید؟
مهمان : برخی رسوم محلی، حتی اختلاف‌ها و رقابت‌های فردی را در برابر ضرورت همکاری جمعی کنار می‌گذارند. در چنین ساختاری، همکاری فقط یک روش اقتصادی نیست؛ یک ارزش اخلاقی و فرهنگی است که روابط اجتماعی را حفظ می‌کند.
مجری : برای فهم این سنت‌ها باید به تجربه زندگی مردم روستا توجه کنیم.
مهمان : دقیقاً. اگر رسم‌های روستایی را بدون شناخت زمینه تاریخی و اجتماعی‌شان بررسی کنیم، ممکن است آن‌ها را ساده‌انگارانه قضاوت کنیم. پژوهش درباره فرهنگ یاریگری نشان می‌دهد بسیاری از این سنت‌ها به انسجام اجتماعی و تداوم زندگی اقتصادی کمک کرده‌اند.
مجری : از شما برای توضیح این بخش از فرهنگ استان مرکزی سپاسگزارم.