مجری: بیننده «جریان» امشب باشید. میخواهیم بیانیه مهم خبرگان رهبری را بررسی کنیم و سؤالهای زیادی دارم. بند به بند این بیانیه را با حضور حضرت آیتالله سعدی، عضو مجلس خبرگان رهبری، مرور میکنیم. سلام، خیلی خوش آمدید.
آیتالله سعدی: سلام علیکم و رحمةالله. در خدمت شما هستیم.
مجری: ممنونم که دعوت ما را پذیرفتید. میخواهیم واقعاً جزبهجز این ده بند بیانیه را بررسی کنیم؛ هر بندش سؤالهای فراوانی دارد. اما قبل از آن، عنوان برنامه را «خبرگان در تراز مردم مبعوث» گذاشتیم. یکی از مصادیق همین بعثت خبرگان، انتخاب انقلابیای بود که بعد از شهادت امام شهید انجام دادند؛ آن فضایی که در کشور حاکم بود و همه منتظر بودند رهبر جدید معرفی شود، و آن روحیهای که بعد از معرفی ولی فقیه سوم در کشور دمیده شد. اول مختصر درباره رابطه خبرگان مبعوث، مردم مبعوث و این انتخاب انقلابی کوتاه صحبت کنیم، بعد برویم سراغ بخشهای دیگر بیانیه.
آیتالله سعدی: بسمالله الرحمن الرحیم. اولاً تسلیت عرض میکنم ایام شهادت صدیقه شهیده (سلاماللهعلیها) را، و به سهم خودم از مردم با بصیرت، متدین و باوفای ایران بزرگ اسلامی، بهخاطر حضور بیش از ۲۵۰ و چند شب در میدان، تشکر میکنم.
سؤالی که جنابعالی مطرح کردید فرصت زیادی میخواهد تا ابعاد و اضلاعش را با هم مقایسه کنیم: یک، امت مبعوث؛ دو، خبرگان انقلابی و در تراز این امت؛ سه، انتخاب بهجا و برجستهای که صورت گرفت و معرفی شد. درباره مردم یک جمله عرض کنم، آقای دکتر: واقعاً باید یک تحلیل جامعهشناسی سنگین داشته باشیم. با همه معرفیهایی که پیغمبر (صلواتاللهعلیه) نسبت به ولایت امر داشت و بیعتی که از مردم گرفته بود، مردم مدینه و جامعه مدینه میدانداری برای صیانت از ولایت و وصیت پیغمبر نداشتند. جالبتر و عمیقتر، مردم کوفهاند که از امام معصوم دعوت میکنند، با نماینده خاص امام معصوم، جناب مسلم، بیعت میکنند، اما وقتی نوبت میدانداریشان میرسد میدان را تحویل میدهند. قائد شهید (رضواناللهعلیه) فرمود اگر اتفاقی بیفتد، این مردم مبعوث خواهند شد و کار را به نتیجه خواهند رساند. وقتی نگاه میکنیم، انصافاً یک تحلیل درست، منطبق با واقع و جامعهشناسانه از قائد عظیمالشأن میبینیم. هرچه در این عرصه بگوییم کم گفتهایم، ولی رعایت فرصت برنامه را میکنم و به سهم خودم از حضور یکایک مردم تشکر میکنم.
یک جمله را با مردم عزیزمان در میان بگذارم: ما بهعنوان منتخبان شما مردم، در حدود ده شبی که اجلاس رسمی مجلس خبرگان رهبری تشکیل نشده بود، دلمان به حضور با بصیرت شما گرم بود. خدای متعال انشاءالله این زحمات را جبران میکند و تاریخ ایران بزرگ اسلامی این حضور با بصیرت را بهعنوان برگ زرین ثبت خواهد کرد.
نکته دوم درباره خبرگان است. قائد شهید (رضواناللهعلیه) جملهای دارند: فرمودند خبرگان باید انقلابی بمانند. این حرف خیلی مهم است؛ خطاب به عالیترین ساختار فقاهتی نظام، با این حساسیت در کارکرد و رسالت بر اساس قانون اساسی. این جمله، که توصیه قائد شهید است، پیامهای زیادی دارد و عمق این پیام را در این مسئولیتی که در اجلاس خبرگان رهبری اتفاق افتاد مشاهده کردیم.
تا برسم به سؤال اصلی شما: قائد عظیمالشأن را این تروریست، که عرض کنم، متصف به همه صفات ناشایست و ناقض همه قواعد بینالمللی، در دفتر کارش و در روز ماه رمضان به شهادت رساند، و بعد هم در نوشتهها و پیامهایی که منتشر کرد گفت رهبری بعدی باید مورد هماهنگی ما باشد و ما هم به او اقبال داشته باشیم. این پیامها تند بود و نشان میداد مجلس خبرگان باید خیلی عمیق به مسئله نگاه کند. مسئله، صیانت از منافع ملی مردم است؛ صیانت از اعتقادات و آرمانهای ملتی مظلوم که تنها جرمش این است که میگوید منافع ملیام را خودم باید تصمیم بگیرم و استقلال ملی را مطالبه میکند. خب خبرگان چه بکند؟ شرایط سنگین امنیتی را مردم عزیز ما در جریان هستند؛ چند جای مهم مجلس خبرگان را در تهران و در قم زدند. ما میبایست شور میکردیم و بحث میکردیم.
بر اساس قانون اساسی، آقای دکتر، فصل هشتم و اصل ۱۰۹، صفاتی برای رهبری مشخص شده و تشخیص آن بر عهده منتخبان ملت گذاشته شده است. تیتر بحث شما هم جالب است: خبرگان در تراز امت مبعوث. ما میخواستیم نمایندگی کنیم و افکار عمومی را، و این گفتمانی را که در میان مردم ایجاد شده بود، صیانت کنیم. در همین نُه شبی که تا معرفی رهبر عزیز انقلاب طول کشید، مردم با صدای رسا در میادین مطالبات خودشان را مطرح میکردند؛ مردم پیشقراول همه عرصهها بودند. من به دوستان میگفتم رهبر عزیز انقلابمان، حضرت آیتالله آقای حاجآقا مجتبی خامنهای (دامظله)، یک وجه شباهت با رهبری امام راحل دارد: مردم در خیابان رهبری امام را مطرح میکردند، پیش از آنکه ما بهعنوان یک نهاد رسمی اعلام موضع قانونی و حقوقی کنیم. انصافش این است که مقبولیت عامه رهبر عزیز انقلاب ما در میادین، و در جلسات مختلف و مفصل، مطرح شد.
سه شاخص قانون اساسی: علم، عدالت، مدیریت
آیتالله سعدی: قانون اساسی سه شاخص برای ما مشخص کرده است؛ مختصر بگویم: یک، صلاحیت علمی؛ دو، عدالت، که بتواند از این جایگاه صیانت و حفاظت کند؛ سه، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری. اجمالاً عرض کنم: بر اساس نص قانون اساسی و شاخصهایی که قانون اساسی مطرح کرده، یک انتخاب کاملاً حقوقی، منطبق بر حقوق اساسیمان و البته مبتنی بر ضوابط شرعی انجام دادیم ـ چون قانون اساسی هم برگرفته از مبانی شرعی ماست. شخصی را انتخاب کردیم که اعلم به امر است. اجماع جمعی که آنجا بود، نزدیک به اتفاق آقایانی که حضور داشتند، این بود که حضرت آیتالله خامنهای (دامظله) را در مسئله حکمرانی و اداره جامعه اعلم فقهای موجود تشخیص دادند.
مسئله دوم عدالت است. مردم دیدند چطور ایشان از مسئولیت گریزان است، اما وقتی مسئولیت متوجه ایشان شد، آن را با قوت اخذ کرد. سال گذشته که گزارش دادند درس خارج فقه و اصول ایشان شلوغترین درس شده و اقبال عمومی به آن رخ داده، کلیپی منتشر شد که ایشان فرمودند من دیگر درس را ادامه نمیدهم؛ و فرمودند حتی با والد هم مشورت نکردم. اینها در مناسبات علمای حوزوی خیلی پیام دارد: کسی که این درس را در این جایگاه و موقعیت بخواهد تعطیل کند.
مسئله سوم، که میخواهم تأکید کنم، مسئله مدیریت است، آقای دکتر. مردم عزیز، مدیریتی که متوجه رهبری است، مدیریتی راهبردی و اصطلاحاً مدیریت استراتژیک است. همه آقایانی که در حوزه مدیریت بحث کردهاند گفتهاند هوش استراتژیک مؤلفه اصلی مدیریت استراتژیک است. مردم ما، دانشگاهیان ما و صاحبان امر ما متوجه شدند و روشنتر شد هوش استراتژیک رهبر معظم انقلاب در همین مدتی که سکاندار رهبری شدهاند؛ شرایط امام راحل نه، شرایط امام شهید؛ شرایط بینالمللی، شرایط امنیتی داخلی، شرایط مواجهه با مردم. آقایان مسئولینی که توفیق زیارت ایشان را کسب کردهاند، همه اذعان کردهاند اشراف ایشان بر حوزه کاریشان از خودشان بیشتر بوده است؛ از متنها هم معلوم است. الان دشمن هم به هوش بالای استراتژیک رهبر عزیزمان اذعان دارد؛ دوم، تفکر استراتژیک. حتی آنسوی مرزنشینی که معاندند ـ نگوییم مخالف ـ اذعان دارند به این تفکر استراتژیک و هوش استراتژیک. ما که مدیریت و تدبیر را در قانون اساسی برای رهبری در نظر گرفتیم، بر اساس این شاخصها به یک جمعبندی رسیدیم.
مجموع اینها را که دیدیم، انصافاً خبرگان انقلابی عمل کرد؛ جانبرکف عمل کرد؛ مثل لانچرنشینهای ما میدان را نگه داشت. با تهدیدهایی که گاهی بعضی از دوستان میگفتند ما وصیتنامه نوشتیم و آمدیم در این جلسه شرکت کردیم. در این شرایط این انتخاب صائب بود و امروز خدا را واقعاً شاکریم. چه اتفاقی هم در معادلات بینالمللی افتاد؟ آن تروریست، ترامپ، وقتی توییت میزد که ما این کار را باید بکنیم و رهبری بعدی... میگفت من در انتخاب رهبری بعدی باید شریک باشم. بعضی اینجا شوخی گرفتند، ولی نه، حرف جدی بود و پیام چندجهتی و چندلایه داشت؛ انشاءالله ابعاد این پیام را بحث کنیم. و موضع خبرگان را، با استفاده از عنوان جلسه شما، دوباره عرض کنم: خبرگان انقلابی در تراز امت مبعوث، رهبر شایسته و بایسته ما را به مردم، بهعنوان یک ساختار حقوقی، معرفی کرد تا مسئله حقوقی هم سامان پیدا کند.
معیشت مردم و جنگ اقتصادی
مجری: بسیار عالی. خدا را شکر میکنیم برای این انتخابی که خدا در قلب و ذهن خبرگان رهبری قرار داد. چند سؤال از بیانیهای که اخیراً منتشر شد مطرح کنم. آنچه در خبر بازتاب زیادی داشت، مسئله انپیتی و تغییر دکترین هستهای بود. اما قبل از آن، در بند سوم، خبرگان به وضعیت معیشتی اشاره میکنند؛ یعنی پیش از آنکه حتی سایر لوازم، هشدارها و تذکرها را مطرح کنند، دغدغهشان معیشت مردم است. ما در یک جنگ اقتصادی هستیم؛ محاصره دریایی، محاصره هوایی، کارشکنیهایی که سالهای قبل اتفاق افتاد، کمکاریها؛ در همین ۴۸ ساعت گذشته سر بنزین مردم خیلی اذیت شدند و ادامه دارد. اول از این شروع کنیم: خبر اقتصاد برایشان مهم است؛ این بیانیه چقدر میتواند کمک کند، چقدر شنیده میشود، چقدر گوش میدهند؟
آیتالله سعدی: خبرگان مطالبات راهبردی مردم را نمایندگی میکند. علیالقاعده ورود به مسائل خُرد و اجرایی در قلمرو قانونیشان نیست؛ منتها مرسوم این است که خبرگان مطالبات راهبردی کشور را در بیانیه صادر میکند. این بیانیه هم در راستای بیانیههای گذشته حاکی از دغدغهمندی منتخبان مردم در مجلس خبرگان است. مسئله معیشت مردم مهم است. ما در دعاهایمان هم داریم «وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرین»: ثبات میخواهیم که مقدمه نصرت بشود. رهبر عزیز انقلاب فرمودند دشمن به تابآوری اجتماعی چشم دوخته تا آن را از بین ببرد، و البته به خطای محاسباتی مسئولین؛ این دو را تذکر دادند. مردم در امتحان نمرهشان ۲۰ و بلکه بالاتر از ۲۰ است. خب چه باید کرد؟ ما کارهای هوشمندانهای میتوانیم انجام بدهیم که نگرانی اجتماعی، مخصوصاً از بعد معیشتی و اقتصادی، را مدیریت کنیم. به هر حال همه میدانیم شرایط جنگی است و با محدودیت منابع مواجهیم، اما یک تدبیری لازم است.
آقای دکتر، من چند وقت پیش در همایش بانکداری صحبتی داشتم و آقایان را ارجاع دادم به گزارشی که فدرال رزرو در ۱۹۴۶ منتشر کرده؛ سندش وجود دارد و برای همه آقایان و خانمها قابل دسترسی است: سیاست فدرال رزرو در توزیع دلار، اولویتگذاری توزیع دلار و تأمین هزینههای جنگ. آنان واقعاً جنگافروز و خونریزند. آمریکا در منطقه ما چه میکند که از مالیات مردمش میگیرد و خرج این کارها میکند؟ در انتخابات اخیر خیلی از منتقدین همین حرف را میزدند: مردمی که مؤدی مالیاتی آمریکاییاند چه گناهی مرتکب شدهاند که شما آن سر دنیا جنگافروزی میکنید؟ خواهش من از اصحاب قلم، اندیشه و تریبون این است که این گزارش ۱۹۴۶ فدرال رزرو را ببینند.
آنچه میخواهم عرض کنم این است که ما هوشمندی در مدیریت صحنه لازم داریم. برخی از مصاحبههایی که بعضی از آقایان انجام میدهند انتظارات تورمی ایجاد میکند؛ این مصاحبهها باید مدیریت شود. میدانیم محدودیت منابع هست، اما دلیلی بر این مدل حرفزدنهای غیرعلمی وجود ندارد. وقتی انتظار تورم ایجاد کردید، بر اساس همه معادلات اقتصادی، به تورم واقعی میانجامد. در این بندی که جنابعالی اشاره کردید، انتظار خبرگان از مدیران امر این است: اولاً به همهشان خدا قوت میگوییم؛ شرایط، شرایط جنگی است و باید کمک کنیم. در این محدودیت منابع، نگرانیهایی که ثبات اقتصادی و معیشتی مردم را متزلزل میکند قابلیت مدیریت دارد؛ من یک نمونهاش را مثال زدم. برخی تصمیمها تصمیم راهبردی نیست و زمانش باید با مطالعه بیشتری انتخاب شود. به نظرم خبرگان اینجا مطالبه میکند که مدیران و مسئولین امر، معیشت مردم را مسئله اولشان قرار دهند. اگر گفتیم مردم، مردم مبعوث، در تراز آن جریان انقلابی و تمدنی حضور و بروز پیدا کردهاند، همه ما مدیران باید در این سطح به این مردم خدمات بدهیم.
در شرایط جنگی سه نوع اقتصاد داریم: اقتصاد پیشاجنگ، اقتصاد در جنگ و اقتصاد پساجنگ. شما نمیتوانید با قواعد اقتصاد پیشاجنگ، جنگ را اداره کنید؛ قطعاً هر شرایط اقتضائات خاص خودش را دارد. اشاره کردم که الان در آستانه بودجه جدید هستیم؛ اینها بحثهای مهمیست. در بیانیههای قبلی هم نگرانیهایمان را مطرح کردیم: حفظ ارزش پول ملی واقعاً نگرانی است. بحث تأمین کالاهای اساسی هم هست که الحمدلله مدیران امر مطرح کردهاند نگرانیای از جهت تأمین ارزی این کالاها نداریم. خواهش من این است که امید را به جامعه، که باعث ثبات اجتماعی مردم میشود، منتشر کنیم. اگر شرایط، شرایط جنگی است، تصمیمات در فرایند دیگری باید اتخاذ شود؛ حتی صحبت کردن با مردم هم باید ملاحظاتی داشته باشد. ما برای همه تصمیماتمان یک پیوست رسانهای دوران جنگ لازم داریم: هنوز تصمیم قطعی نشده، مردم را نگران نکنند.
مجری: قطعاً همین است.
انپیتی و مطالبه بررسی خروج
مجری: در سالهای گذشته، بعد از اینکه جنگ هم شروع شد، در لایه کارشناسان از انپیتی، خروج از آن، نسبت ما با آن و تعلیقش حرف زده میشد و حتی از دکترین هستهای. من خاطرم هست گاهی اوقات هم میگفتند نپردازید، نگویید، حساس است. الان از لایه افراد حقیقی و کارشناسان حقیقی وارد یک نهاد رسمی جمهوری اسلامی شده؛ یعنی در بیانیه خبرگان رهبری مطالبه ملی اعلام شده است: موضوع انپیتی و بعد تغییر دکترین هستهای. اول همین را صحبت کنیم، بعد خودمان درباره تغییر دکترین و حکم امام شهید در مورد تولید بمب هستهای ایران صحبت میکنیم. چه شده که الان نهادهای رسمی چنین مطالباتی را مطرح میکنند؟
آیتالله سعدی: خیلی کوتاه بگویم: آنچه آقایان در بیانیه منعکس کردهاند و مطالبه کردهاند، بررسی خروج است. این بررسی معنا دارد. به تعبیر شما، وقتی مطالبه از سطح عموم وارد مطالبه نهادی میشود، آن هم در یک نهاد اثرگذار اینچنینی، این معنا دارد. منتها چند نکته به نظرم لازم است به آن توجه کنیم. اولین مسئله این است که ما نسبت تعهدات بینالمللی را با امنیت ملی خودمان باید مجدد بازبینی کنیم. بحمدالله مردم ما اهل مطالعه و تحلیلاند؛ در نظراتی که مردم در حوزههای مختلف شبکههای اجتماعی اظهار میکنند نگاه کنید، میبینید بهعنوان یک کارشناس بصیر دارند ورود میکنند. الان خبرگان هم مسئلهای که مطرح کرده این است که این مطالبه عمومی بررسی شود.
انپیتی سه رکن داشته است. یک، منع اشاعه هستهای؛ سؤال این است که آیا موفق بوده یا نه، چه کرده؟ دو، خلع سلاح اتمی و هستهای؛ چه کرده؟ سه، حق بهرهبرداری اعضا از فناوری صلحآمیز هستهای. تعهدی که ما داریم، تعهد در برابر همکاری است، نه تعهد در برابر خرابکاری. این آقایی که مدیرکل آژانس است، به لحاظ قانونی مسئولیتش این است که بیاید مقابل تعهداتی که ما داشتیم و تکالیفی که متوجه ما میکند، حقوقی را که بناست از آن بهرهمند شویم ببیند. امروز مردم ما واقعاً سؤال دارند: ما مقابل تعهداتی که متعهد شدیم، و صادقانه هم متعهد شدیم، چه گرفتیم؟ قائد شهید ما فرمود ما منع شرعی داریم، و الا اینها نمیتوانند مانع دستیابی فرزندان هوشمند و دانشمند این مرز و بوم شوند. شما کدام صنعت و تکنولوژی را به این مردم دادید که امروز مات و مبهوت شدهاید؟ در صنایع موشکی و دفاعی، هوش ایرانی در طول تاریخ نشان داده تحریمبردار نیست. مردم سؤال دارند که تعهد ما، ما بهازایش چیست؟ اگر آمدیم و امنیت ملی ما به مخاطره افتاد... از این ابله مصاحبه میگیرند که اگر ایران قدرت اتمی بود شما اینطور با آن مواجه میشدید؟ قطعاً نه.
مسئله اصلی ما تأمین امنیت ملیمان است؛ خط قرمز ماست. وقتی [طرف مقابل] براندازی و فروپاشی را هدفگذاری میکند، تجزیه ایران را تصریح میکند، زانو زدن ملت ایران را میخواهد و تهدید اتمی میکند، واقعاً یک سؤال است؛ سؤالی که جامعه علمی ما دارد، حوزه کارشناسی ما دارد و حوزه سیاستگذاری ما دارد. مجلس خبرگان رهبری بهدرستی [آن را مطرح کرد]. شاید آنطرفیها در همین ایام تحلیلهایی نسبت به این حرف داشتند، منتها مطالبه مشخصاً روشن است. در شرایط بینالمللی، وقتی داستان ۱۱ سپتامبر اتفاق افتاد، آقای دکتر، در حوزه ادبیات حقوقی آمریکا بحث «دفاع پیشدستانه» اصلاً چقدر ادبیات تولید شد. بالاترین سطوح درگیری با امنیت ملی ما اتفاق افتاده و امروز دارند تهدید اتمی میکنند. خب آقای آژانس، کجایید شما؟ [...] بازرسی نداریم؛ مجموعههای هستهای ما که از آن استفاده صلحآمیز میشد... شما بر اساس حق بهرهبرداری اعضا از فناوری صلحآمیز هستهای موظفید مسیر را آماده کنید.
ما در دنیای آینده، دنیای هوش مصنوعی و فناوریهای هستهای، مگر میتوانیم در پزشکی و در تأمین انرژی فناوری هستهای نداشته باشیم؟ شما میآیید میگویید صفر؛ میدانید غنیسازی در سطوحی کاملاً علمی و صلحآمیز کاربرد دارد. این حرف، حرف زور است، حرف حقوقی نیست. ما در مقابل منطق زور چه باید بکنیم؟ مجلس خبرگان رهبری، بدون اینکه اعلام تصمیم کند، مطالبه بررسی را مطرح کرده؛ بررسی یعنی مطالبه همهجانبه. ما در مرحله تصمیمسازی هستیم، و سؤال دوم شما درباره مرحله تصمیمگیری است.
انپیتی یا تغییر دکترین؟ مؤلفههای تصمیمسازی
مجری: وقتی مسئله انپیتی مطرح میشود، بلافاصله بعدش تغییر دکترین هستهای است؟
آیتالله سعدی: نه، ما اینجا دو بحث را باید از هم جدا کنیم. آن شیطنت رسانهای این است که آیا اگر ما گفتیم خروج از انپیتی، این به معنای تولید سلاح اتمی است؟ این ملازمه ندارد. منتها قطعاً تغییر دکترین دفاعی ما، که رهبر عزیز انقلاب فرمودند، شاخصهایی هم دارد که آن هم مفصل باید بحث شود: ما دیگر در دکترین سابق، دکترین دفاعیمان را تعریف نمیکنیم؛ بدون محدودیت جغرافیایی و با سرعت. آقا فرمودند و در بیانیه مجلس خبرگان هم منعکس شد؛ پس لزوماً به معنای تولید سلاح اتمی نیست.
مجری: خب، برداشتی که طرف مقابل میکند این است. این را باید بحث کنیم؛ فعلاً بیانیه را توضیح میدهیم و بعد ببینیم این برداشتها مغرضانه است یا نه، و درباره حکم امام شهید هم اشاره میکنم.
آیتالله سعدی: در مقام تصمیمسازی فعلاً چند مؤلفه عرض کنم. حوزه جدی کارشناسی در کشور وجود دارد که معتقد است، بر اساس تحلیلهای کارشناسی، برای تأمین امنیت ملی، برای صیانت از حقوق عامه ـ که این بحث را حقوق هستهای ما مینامیم ـ، برای صیانت از حق امنیت ملی و برای تقویت بازدارندگی، باید بررسی شود. اینها مؤلفههایی است که بخش جدی از مردم در میدان مطالبه میکنند و بخش جدی کارشناسی هم سراغ این مسئله آمده است. خبرگان در این بیانیه بررسی ابعاد خروج از انپیتی را بهعنوان یک مطالبه ملی مطرح میکند. اینکه بین این شاخصها دستگاه دیپلماسی ما چطور باید این شاخصها را نگه دارد و پیامدهای بینالمللی را مدیریت کند، راهکار دارد؛ منتها آنچه من بر اساس این بیانیه عرض میکنم این است که امنیت ملی ما مسئله است.
به تعبیر رهبر عزیز انقلاب ما، «بازدارندگی مطلق»؛ باید کاری نکنید که شش ماه دیگر دوباره بگویند این بندش اینطور بود و امضایش آنطور. اینها که امضایشان را نشان دادند، چه در برجام و چه در امضای اخیرشان، تعهدشان را نشان دادند. «وحدت ساحات» و «بازدارندگی مطلق» سیاستهای راهبردی نظام است. خب بیایند بحث کنند که بازدارندگی مطلق را ما چطور میتوانیم تأمین کنیم. ما بمانیم، یک طرف قضیه است؛ تعهدات خودمان را هم داریم؛ منافعی که در قبال این تعهدها داریم چیست؟ چطور میتوانیم از منافع ملی صیانت کنیم؟ لذا اعضای محترم مجلس خبرگان در این بیانیه بررسی ابعاد خروج از انپیتی را مطرح کردهاند. البته دوباره تأکید میکنم: مطالبه بررسی؛ مطالبهای که از سطح عمومی به مطالبه نهادی، در این سطح از نهادهای جمهوری اسلامی، منتقل شده و قطعاً پیام خاص خودش را دارد.
تصمیمسازی و تصمیمگیری؛ حکم حکومتی و فتوای قائد شهید
آیتالله سعدی: سؤالی هم جنابعالی بهعنوان سؤال دوم مطرح کردید که علیالقاعده بیارتباط با تغییر دکترین دفاعی ما و تجدیدنظر در حضور ما در انپیتی نیست: بحث نظر مبارک قائد عظیمالشأن ما (رضواناللهعلیه) که صراحتاً فرمود [ما از سلاح اتمی ممنوع هستیم]. آقای دکتر، ما الان در مقام مباحثه و گفتگو و، به تعبیر شما سیاسیون، تصمیمسازی هستیم، نه تصمیمگیری. تصمیمگیری در این سطوح، بر اساس قانون اساسی و بر اساس شرع، بر عهده رهبری است؛ مسئله صلح و جنگ و مسائل راهبردی نظام بر عهده رهبری است. منتها حالا در مقام تصمیمسازی صحبت میکنیم. گاهی بعضی از آقایان میگویند نظر کارشناسی چه میشود؟ نظر کارشناسی در مرحله تصمیمسازی است؛ یعنی یک کارشناس، همین انپیتی را که شما مطرح کردید، موافق حضور است و یک کارشناس مخالف حضور. تصمیماتی که در حوزه کارشناسی گرفته میشود، تصمیمسازی انجام میشود و قطعاً به مقام مسئول و تصمیمگیر میرسد. به لحاظ ساختار قانونی ما، و حتی بر اساس زندگی مدنیای که میخواهیم داشته باشیم، این را باید بپذیریم: تصمیمگیری در این سطوح بر عهده رهبر انقلاب است.
مجری: اما نظر رهبر انقلاب این است که این حوزه اختیارات ایشان است؛ چون مقالهها و مطالبی مینویسند که اختیارات رهبری را ضدقانون اساسی میدانند.
آیتالله سعدی: من اتفاقاً صحبتم همین بود: دوستان احساس تکلیف نکنند. قانون اساسی و شرع تصمیمگیری را از اختیارات ولی فقیه میداند و متوجه نهاد ولایت است؛ از نظر حقوقی، عهدهدار بودن و اختیار داشتن پیام دیگری دارد. بحثی که داشتم ناظر به خیلی از این مجادلاتی بود که آقایان اخیراً دامن میزنند. عرض کنم که تصمیمگیری از صلاحیتهای رهبری است؛ کسان دیگری میتوانند در تصمیمسازی و مباحثات شرکت کنند، منتها هیچ مجموعهای، دارم عرض میکنم بر اساس قانون اساسی، نمیتواند تصمیمگیری کند.
اما قائد شهید ما چه فرمود؟ آنچه فرمود این بود که ما از سلاح اتمی ممنوع هستیم و استفاده از سلاح اتمی نخواهیم داشت. آقایان میگویند اگر حکم حکومتی باشد، یعنی موقت است؛ این را یک مقدار دامن میزنند. آیا حکم حکومتی دائم داریم یا نداریم؟ آیا حاکم بر اساس شرایط میتواند نسبت به حکم حکومتی تجدیدنظر داشته باشد یا نه؟ احکام حکومتی ما دو بخش است: احکام حکومتی موقت و احکام حکومتی دائم. مثال بزنم: مرحوم امام (رضواناللهعلیه) در بحث لاضرر میفرمایند که نهی سلطانی و حکومتی است. پیغمبر دو جور نهی حکومتی داشت: یکی مثلاً میگفت مرتع در مدینه خرید و فروش نشود؛ این ناظر به همان زمان مدینه و موقت است؛ آب خرید و فروش نشود؛ الان آب را ما خرید و فروش میکنیم، آن موقت بود. اما لاضرری که پیغمبر فرمود، یعنی مبانی صدور حکم حکومتی متفاوت است. ما امروز هم به لاضرر پیغمبر تمسک میکنیم در همه ابواب فقهی.
اینکه دکترین هستهای ما بر اساس کدام یک از این مبانی استخراج شده و آیا میشود تجدیدنظر کرد یا نه، به لحاظ فقهی باید بررسی شود؛ آیا منطقه ممنوع است؟ اینها بحثهای مهمی دارد. هر دو بخش قضیه را اجمالاً عرض کردم. الحمدلله نشستهای تخصصی فقهی و حقوقی هم در حال برگزاری است تا ابعاد را منقح کنیم: در حوزه تصمیمسازی، تصمیم راهبردی دائمی است یا قابل تجدیدنظر؟ این را به لحاظ فقهی باید بحث کرد. به صرف اینکه گفته میشود حکم حکومتی است، نه موقت بودن لازم میآید و نه استدامه.
مجری: از رهبری حاضر فعلاً در این موضوع نظر فقهی ایشان را نداریم، درست است؟
آیتالله سعدی: ظاهراً، آنچه ما هم اطلاع داریم، ایشان اظهارنظر تصریحی در این خصوص نداشتهاند. علیالقاعده، به لحاظ فقهی و شرعی ـ درست است که مسئله شرعی است، اما مربوط به حوزه واجبات نظامی و مسائل حکمرانی است ـ در حوزه مسائل حکمرانی، آنچه ولی امر میفرماید مبنای عمل است برای همه مقلدین و همه مراجع. اولاً آقایانی که اهل سنتاند از مراجع ما تقلید نمیکنند، و حتی هموطنان ما که اصلاً مسلمان نیستند؛ مبنا و معیار، بر اساس قانون اساسی و مباحثی که عرض کردم، رأی مبارک ولی امر حاضر است.
مجری: بسیار عالی. باید در آینده منتظر ماند که این حکم حکومتی موقتی است یا دائمی؛ یعنی از منظر فتوای امام شهید، بر اساس ولی امر حاضر، رهبر معظم انقلاب تعیین تکلیف میکند، چه بقا را و چه، اگر نیاز به تجدیدنظر باشد، تجدیدنظر را. بحث بسیار خوبی بود. یک وقفه داریم و برمیگردیم؛ گفتگو را با حضرت آیتالله سعدی ادامه میدهیم.
فرهنگ و حجاب: «حرام سیاسی»
مجری: بخش پایانی گفتگوی من با آقای سعدی. در بیانیه خبرگان بخشی اقتصادی بود، بخشی که بسیار مهم بود مربوط به همین مسئله امنیت ملی و دکترین هستهای بود، و بخشی هم به مسئله فرهنگی پرداخت و مشخصاً حجاب. این را هم اشاره کنیم: ما در میانه جنگی چندبعدی و شناختی هستیم؛ اقتصاد مهم است، فرهنگ مهم است، بقای کشور مهم است؛ اما هر کدام از اینها اگر رها شود بعداً هزینههای سنگینی خواهیم داد. چقدر فرصت داریم، آقای دکتر؟ فکر کنم سه چهار دقیقه.
آیتالله سعدی: خب، پس خیلی محدود؛ من باید عرض کنم. ببینید آقای دکتر، خبرگان به مسئله فرهنگ بهعنوان امالمسائل نگاه میکند. در مسئله حجاب باید این نکته را بدانیم که قائد شهید ما فرمود این مسئله «حرام سیاسی» است. ما اولاً از ساختارهای حکمرانیمان مطالبه داریم؛ مشخصاً بگذارید بپرسم: در پیشگیری از جرائم، قوه قضائیه باید طرح پیشگیری از یک حرام سیاسی را داشته باشد. آنچه خبرگان را نگران میکند این است که در دولت و در مجلس با یک حرام سیاسی مواجهیم. حرام سیاسی یعنی سازماندهی از سمت کسانی که نتوانستند ایران را با موشک به زانو درآورند و اکنون میخواهند از درون استحاله ایجاد کنند. ما اینها را کاملاً تفکیک میکنیم. سؤال این است که مسئولیت حکمران در مواجهه با یک حرام سیاسی چیست و چگونه باید انجام شود. بحث دوگانهسازی مردم نیست.
رهبر شهید فرمود ـ من همین سؤال را امروز با مردم مان مطرح میکنم ـ که اگر آن دختر عزیز ما هم بداند پشت این مسئله چه جریانهای خطرناکی پنهان شدهاند، قطعاً مواجههاش با این مسئله متفاوت میشود. ما با یک حرام شبکهای سیاسی مواجهیم که هدفش براندازی است، و بعد با شعار آزادی انتخاب و در پوشش آن میآید. من از جنابعالی میپرسم: در حقوق فرانسه، حقوق آمریکا و اصلاً حقوق مدرن ـ چه حقوق نوشته چه نانوشته ـ الزام حقوقی را در کدام ساختار دنیا اسمش را «اجبار» میگذارند؟ که با یک بازی در کلمات بخواهید فرهنگسازی کنید. مسئله ما این است و مطالبه خبرگان هم این است: مردم با بصیرت ما، ـ و ما که میگویم یعنی حکمرانی و مردم ـ مواجهاند با پدیدهای به نام «برهنگی فرهنگی» و «فرهنگ برهنگی» که دارد سازمانیافته میآید. لذا تا میگوییم، دوباره میگویند آقا مردم از فلان مسئله گذر کردهاند؛ اتفاقاً این مسئله مردم است. ما نیاییم منازعات برونمرزی را ایجاد کنیم که به اختلافات داخلی بیانجامد؛ مردم وحدت نظر دارند. مسئله ما مواجهه با این حرام سیاسی سازمانیافته است.
مجری: بسیار عالی؛ خیلی ممنونم، آقای دکتر. امیدوارم در آینده هم بتوانیم بخشهای دیگر را داشته باشیم. نکتهای که درباره حجاب فرمودید خیلی باید بحث شود؛ فرصت ما محدود بود.
آیتالله سعدی: امتداد این مسئله را در سیاستگذاری و مسئولیت نهادی ارکان حکمرانی میتوانستم توضیح بدهم.
مجری: تا ببینیم آن چیزی را که خبرگان مطالبه میکنند چیست. خیلی ممنونم و سپاسگزارم از همراهی شما، مردم عزیز ایران عزیز. خدانگهدار.