مجری:
میخواهم اولین سؤال صادقانه را از خودتان بپرسم. شما خودتون دانشآموز بودید؛ توی کولهپشتیتان بیشتر چه خوراکیهایی پیدا میشد؟
دکتر ملکی:
زمان ما، دهه شصت و هفتاد، بیشتر سراغ نخودچی و کشمش، مویز، انجیر، خشکبار، میوه خشکشده و میوههای تازه فصل میرفتیم. یا نان و پنیر و گردو، نان و پنیر و سبزی.
آن موقع اصلاً استفاده از فستفودها در بوفهها مطرح نبود. اما الان اگر مدارس را نگاه کنید، در بوفهها نوشابه، فستفود، چیپس و پفک عرضه میشود و بچهها هم ذائقهشان به آن سمت رفته است.
یک جمله کلیدی در تغذیه هست که میگوید ما همان چیزی هستیم که میخوریم. بدن ما از چیزی که بهش میدهیم تغذیه میکند.
مادرها گاهی از من میپرسند بچهمان چی بخورد که باهوشتر بشود؛ من میگویم اول بپرسید چی نخورد.
وقتی سوسیس و کالباس، فستفود و غذاهای ناسالم به بچه میدهید، روی عملکرد مغز و بدنش تأثیر می گذارد.
مثلاً تخممرغ آبپز به خاطر کولین موجود در زرده میتواند روی فعالیت مغزی بچه تأثیر بگذارد. امگا۳ هم در ماهی وجود دارد، ولی بچههای ما کمتر از ماهی استفاده میکنند و ذائقهشان بیشتر به سمت فستفود رفته است.
این تغییر ذائقه قابل اصلاحه. منِ متخصص تغذیه میتوانم با پیشنهادهایی که میدهم، ذائقه بچه را تغییر بدهم.
مجری:
حالا ذائقه عوض شده. من چه کار کنم که نان و پنیر و خیار و گوجه یا نان و پنیر و گردو برای بچه من به اندازه غذای فوری و فستفود جذاب باشد؟
دکتر ملکی:
از همان روز اولی که بچه مدرسه میرودد، معلم باید درباره غذاهای خوب و بد باهاش صحبت کنه.
باید به بچه گفته بشود چه غذایی کمک میکند سالمتر، قویتر و باهوشتر بشود. وقتی بهش بگویید چیپس و پفک ارزش تغذیهای مناسبی ندارند یا نوشابه قند زیادی وارد بدنش میکند، ذهنش نسبت به انتخاب غذا حساس میشود.
یکی از مشکلاتی که الان داریم این است که بچهها صبحانه نمیخورند.
مهمترین وعده غذایی یک انسان صبحانه است. وقتی یک صبحانه کامل بخورد، آن روز انرژی کافی دارد. مطالعات هم نشون میدهد بچههایی که صبحانه نمیخورند، در مدرسه یادگیری پایینتری دارند.
مجری:
بچهها گاهی میگویند اول صبح اشتها نداریم. چرا؟
دکتر ملکی:
چون خوابآلودند. خواب خوب نداشتند. وقتی بچه ساعت یک یا دو شب میخوابند، طبیعیه که صبح خوابآلود باشند و میل به صبحانه نداشته باشند.
این مسئله تا حدی به سبک زندگی خانواده هم مربوط است. بچه معمولاً تا وقتی پدر و مادر بیدارند، خودش هم بیدارند. استفاده از تلفن همراه هم باعث میشود بچه دیرتر بخوابند.
مادرها گاهی میپرسند بچهمان چی بخورد که رشد قدی داشته باشد. من میگویم اول سبک زندگیش را اصلاح کنید.
شب باید زود بخوابد. هورمون رشد در زمان خواب عمیق بیشتر ترشح میشود. هورمون رشد فقط برای استخوان نیست؛ روی رشد بخشهای مختلف بدن، از جمله مغز و قلب هم تأثیر دارد.
پس فقط غذا نیست؛ سبک زندگی هم خیلی تأثیرگذاراست.
مجری:
اگر بخوایم برای بچهمان یک تغذیه متنوع داشته باشیم، از گروههای مختلف غذایی چه چیزهایی را پیشنهاد میکنید؟
دکتر ملکی:
برای صبحانه میتوانیم صبحانه گرم یا سرد داشته باشیم. مهم اینه که تنوع داشته باشیم.
اگر هر روز به بچه نان و پنیر و چای یا شیر بدهیم، خسته میشود.
یک روز تخممرغ آبپز با نان سنگک، دو عدد خرما و یک لیوان شیر کمچرب. یک روز حلیم، یک روز عدسی. عدسی آهن زیادی دارد و میتواند در تأمین آهن بدن کمککننده باشد. یک روز هم لوبیای پخته.
در صبحانه سرد هم نان و پنیر و گردو خوب است، اما میشود تنوع ایجاد کرد.
مثلاً ترکیب جو دوسر، شیر، دارچین و موز میتواند تنوع صبحانه را بیشتر کند.
چند ریزمغذی هم هست که در دانشآموزان کمبودش دیده میشود. یکی از مهمترین آنها ویتامین D هست.
مهمترین منبع ویتامین D آفتاب است، ولی بچههای ما خیلی کم در معرض آفتاب هستند.
مجری:
برای ویتامین D چه توصیهای دارید؟
دکتر ملکی:
در مورد مکمل باید طبق نیاز و توصیه پزشک یا متخصص تغذیه عمل بشود. منابع غذایی مثل بعضی لبنیات غنیشده هم وجود دارند؛ شیر، ماست و دوغ میتوانند حاوی ویتامین D باشند، ولی معمولاً به تنهایی نیاز بدن را تأمین نمیکنند.
مجری:
آقای دکتر، ممنونم که این بخش خوشمزه را با ما همراه بودید. فکر میکنم درباره این موضوع باید بیشتر صحبت کنیم، چون تغذیه بچهها و چیزهایی که با خودشان به مدرسه میبرند، اهمیت زیادی دارد.