دکتر فرضی:
آغاز مدارس باید کیفیت تازهای در رفتار و تعامل ما با فرزندانمان ایجاد کند؛ بهویژه در خانوادههایی که فرزند مدرسهای دارند.
اگر بخواهیم چند نکته اجرایی و کاربردی مطرح کنیم، نخست باید بدانیم که ارتباط بسیار جدیای میان مدیریت خواب بچهها، یعنی داشتن یک روال درست خواب و بیداری، و میزان استفاده آنها از فضای مجازی وجود دارد.
خانم علینژاد عزیز، ما امروز نمیتوانیم حضور بچهها در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی را انکار کنیم. پس باید چه کار کنیم؟ باید حضور آنها در این فضا را بهدرستی مدیریت کنیم؛ بهویژه زمانی که وارد فضای آموزش و درس و مدرسه میشوند.
یعنی باید میزان استفاده را مدیریت کنیم. حذف کامل این مسئله دیگر نه عملی است و نه توصیه میشود.
نکته اول این است که خواب بچهها را باید متناسب با زمان بیدار شدنشان تنظیم کنیم. این مسئله بسیار مهم است.
برای مثال، اگر قرار است فرزند ما ساعت هفت صبح بیدار شود، باید با توجه به سن او، ساعت خوابش را تنظیم کنیم. طبیعی است که بچههای کوچکتر و دانشآموزان مقطع ابتدایی به خواب بیشتری نیاز دارند.
باید مراقب باشیم میزان خواب آنها کم نباشد. یعنی بازه زمانی میان خواب شبانه و بیدار شدن صبح، چه برای نوجوان و چه برای کودک، به اندازه کافی باشد.
مدیریت این موضوع به پدر و مادر مربوط میشود.
گاهی ما به بچه میگوییم: «ساعت ۹ شب شده، الان باید بروی بخوابی.» خب، این بچه سردرگم میشود و گاهی نتیجهای جز تنش، دعوا و بحث هم ندارد.
مجری:
اصلاً در ابتدا نمیتواند در آن ساعت بخوابد.
دکتر فرضی:
دقیقاً همینطور است. ساعت بیولوژیک بدنش هم همراهی نمیکند که در آن ساعت بخوابد.
پس باید چه کار کنیم؟ باید از مدتی قبل این روند را آغاز کنیم. خانوادههایی که یکی دو هفته پیش از بازگشایی مدارس، بچهها را وارد روند تنظیم خواب شبانه کردهاند، طبیعتاً موفقتر هستند.
البته حالا هم اشکالی ندارد و دیر نشده است.
باید از حدود یک ساعت پیش از زمان خواب بچهها تلاش کنیم فضای خانه را وارد حالت خواب کنیم. نور خانه کمتر شود و تلویزیون حتماً خاموش شود. اگر هم به هر دلیلی امکان خاموش کردن تلویزیون وجود ندارد یا بزرگترها در حال تماشای آن هستند، صدای آن بسیار کم شود.
همچنین با توجه به سن بچهها با آنها تعامل داشته باشیم. برای مثال، برای کودکان پایه اول، دوم و سوم میتوانیم قصه بگوییم یا مدت کوتاهی با آنها صحبت کنیم.
موضوعی که به نوجوانان خیلی کمک میکند و آنها را از تنشهای فضای مدرسه دور میکند، این است که کمی پیش از خواب با آنها گفتوگو کنیم. بنشینیم و چشم در چشمشان به حرفهایشان گوش کنیم تا از اتفاقات مدرسه برایمان بگویند.
این کار احساس بسیار خوشایندی به فرزند نوجوان ما خواهد داد.
خانم علینژاد عزیز، میخواهم روی یک نکته تأکید کنم. ابتدا این توصیه را به خودم دارم و بعد به همه پدر و مادرهای عزیزی که خودشان استاد هستند، یادآوری میکنم که ما پدر و مادرها باید برای این اتفاقها و برای فرزندانمان «زمان» هزینه کنیم. نباید از این موضوع غافل شویم.
اگر میخواهم فرزندم در یک روال مناسب، هم به تفریحش برسد و هم بهصورت منظم و بدون تنش از فضای مجازی استفاده کند، ابتدا باید خودم عامل باشم.
این موضوع بسیار مهم است.
برای مثال، اگر قانونی میگذاریم که صبحها استفاده از گوشی ممنوع باشد، دیگر نباید فرزندم من را سر میز صبحانه در حالی ببیند که گوشی در دست دارم.
به مسئله «قانون» اشاره کردم. وضع قوانین بسیار مهم است. شاید مهمترین، کاربردیترین و اجراییترین نکته همین باشد که در خانه قانون داشته باشیم؛ قانونی که هم خودمان به آن عمل کنیم و هم بچهها در اجرای آن همراهی داشته باشند.
قوانین باید قابلیت اجرا داشته باشند؛ نه بیش از حد سخت باشند و نه فرار از آنها بسیار آسان باشد.
یک نکته بسیار مهم این است که بچهها را در وضع قوانین شریک کنیم. بچههای نسل امروز بسیار علاقهمندند در تصمیمگیریها مشارکت داشته باشند.
از کوچکترین فرزند خانواده تا بزرگترین آنها را در تصمیمگیریها مشارکت دهیم.
برای مثال، منِ پدر یا مادر نگوییم: «ساعت ۱۰ خاموشی است و همه باید بخوابند.» میتوانیم سه زمان پیشنهادی مشخص کنیم، نظر همه را بشنویم و سپس با مشارکت اعضای خانواده یک زمان میانی را انتخاب کنیم.
مثلاً تصمیم بگیریم از ساعت ۹:۳۰ به بعد، هیچکس از گوشی استفاده نکند؛ از پدر و مادر گرفته تا فرزندان.
یا قانونی بگذاریم که سر میز صبحانه یا هنگام صرف غذا، هیچکس حق استفاده از تلفن همراه را نداشته باشد.
اینها قوانین سادهای هستند؛ اما نکته مهم این است که خود پدر و مادر هم آنها را اجرا کنند.
همچنین اگر کسی قانون را اجرا نکرد، نباید از پیامد آن در امان باشد. پدر و مادر باید بدانند که بچهها هم میتوانند به آنها تذکر بدهند.
مجری:
و خود بچهها هم در تعیین این پیامدها و جریمهها مشارکت کنند.
دکتر فرضی:
بله، بسیار خوب است.
وقتی بچهها را در وضع این قوانین ساده، مخصوصاً اکنون که زمان بازگشایی مدارس است، مشارکت میدهیم، هم عزت نفس آنها را بالا میبریم، هم فضای گرم تعامل میان اعضای خانواده را تقویت میکنیم و هم بچهها نسبت به اجرای قانون پایبندتر میشوند.
این روش بسیار مؤثرتر از آن است که پدر خانواده بهتنهایی قانونی را اعلام کند و بگوید همه موظفاند آن را اجرا کنند. در چنین شرایطی بچهها معمولاً راه فرار از قانون را پیدا میکنند و علاقه زیادی هم به اجرای آن نخواهند داشت.
نکته دیگر این است که زمان و مکان مشخصی برای استفاده از گوشی تعیین کنیم. بچهها بدانند که در چه ساعتی و برای چه مدت مشخصی میتوانند از گوشی استفاده کنند.
اگر فرزندان ما در ایام مدرسه جایگزینهای مناسبی برای گوشی داشته باشند، کمتر به سمت آن خواهند رفت.
ما خیلی وقتها با این چالش مواجه هستیم که بچهها از مدرسه به خانه میآیند، کیف و وسایلشان را میگذارند و حتی هنوز ناهار نخوردهاند، اما اولین کاری که میکنند رفتن سراغ گوشی، شبکههای اجتماعی و فضای مجازی است.
چرا؟ چون خیلی وقتها به دنبال این هستند که تنشها، جروبحثها یا اتفاقهایی را که در مدرسه تجربه کردهاند، با حضور در فضای مجازی برای خودشان کاهش دهند.
گاهی گوشی برای بچهها نقش یک همدم و همراه را پیدا میکند و گاهی فقط وسیله سرگرمی است. در هر دو حالت، خانواده باید نقش خودش را ایفا کند.
چه کار کنیم؟ در کنار قوانینی که وضع میکنیم، باید جایگزینهایی ایجاد کنیم که تعادل به وجود بیاورد.
اینجا نیز نقش پدر و مادر بسیار مهم و ضروری است.
مثلاً بازیهای هیجانانگیز خانوادگی داشته باشیم. بگوییم همه گوشیها را کنار بگذاریم و از این ساعت تا آن ساعت با هم یک بازی دستهجمعی انجام دهیم.
یا کتابی متناسب با علاقه فرزندمان در اختیارش قرار بدهیم. نه اینکه صرفاً بگوییم: «برو این کتاب را بخوان.» کتابی انتخاب کنیم که مورد علاقهاش باشد یا احتمالاً بتواند به برخی از پرسشهایش پاسخ دهد.
میتوانیم مسابقهای خانوادگی ترتیب بدهیم. پدر و مادرها میتوانند با توجه به نیازها و علاقهمندیهای فرزندشان فکر کنند و ببینند چه فعالیتی برای او مناسبتر است و حتی در پایان جایزهای هم در نظر بگیرند.
برای مثال بگوییم: «این دو روز کمتر در فضای مجازی باشیم و بعد برای تفریح به جایی برویم که مورد علاقه بچههاست.»
بچهها به امید رسیدن به آن اتفاق خوشایند، استفاده از فضای مجازی را بهتر مدیریت میکنند.
البته فراموش نکنیم که فاصله میان اجرای این محدودیت و دریافت پاداش یا جایگزینی که در نظر گرفتهایم، نباید خیلی طولانی باشد؛ بهخصوص زمانی که بچههای ما سن کمتری دارند.
و مهمتر از همه اینکه باید برای فرزندانمان زمان بگذاریم. اگر قرار است عادتهای نادرست بچهها اصلاح شود، این موضوع تا حد زیادی به همراهی و زمانی که پدر و مادر برای آنها صرف میکنند، وابسته است.
مجری:
خیلی ممنونم، خانم دکتر فرضی.