ارتباط با آسمان موضوع سلسله مبحث «جنگ اراده ها»

مجری:
آمدیم به بخش بسیار دوست‌داشتنی برنامه «صبح بخیر ایران» با حاج‌آقا بابایی عزیز که طی روزهایی که خدمتشان بودیم، درباره «جنگ اراده‌ها» صحبت کردیم و امروز هم گفت‌وگویمان را با ایشان ادامه می‌دهیم.

حاج‌آقا سلام، صبح‌تان بخیر. خوش آمدید.

حاج‌آقا بابایی:
سلام علیکم، بسم‌الله الرحمن الرحیم. بنده هم خدمت شما، آقای دکتر خضری نازنین و همه بینندگان بزرگوار عرض سلام، احترام و صبح بخیر دارم. خوشحالم که مجدد در محضر شما هستم.

مجری:

از «جنگ اراده‌ها» بیش از بیست جلسه است که خدمت شما هستیم و درباره این موضوع مهم صحبت می‌کنیم. امروز هم می‌شنویم و با گوش جان پای صحبت شما هستیم.

حاج‌آقا بابایی:

یکی از مواردی که بسیار به ما کمک می‌کند تا بتوانیم در سختی‌های زندگی، در این سیاره رنج، خودمان را پیدا کنیم، استعدادهایمان را شکوفا کنیم و به افق‌هایی که مدنظرمان است برسیم، ارتباط با آسمان است.

ارتباط با آسمان قالب‌های مختلفی دارد؛ یک قالبش دعا و مناجات است و یک قالبش این است که انسان بداند هیچ بن‌بستی در این عالم وجود ندارد که نامش «توکل» است.

امام خامنه‌ای در کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، توکل را این‌گونه معنا می‌کنند که شما بدانید هیچ بن‌بستی برای مؤمن وجود ندارد.

یکی از راه‌هایی که بسیار مهم است و فراوان هم به ما سفارش شده، بحث نماز است.

دو جلسه قبل این بحث را شروع کردیم. چرا؟ چون در قرآن آیاتی داریم که پیرامون مسئله جنگ، به معنای جنگ نظامی، صحبت می‌کند. قبل از این آیات مربوط به جنگ و سختی‌های آن، خداوند می‌فرماید من می‌خواهم شما را به دو امر مهم توصیه کنم؛ چون در این مسئله به آن نیاز دارید.

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا...»؛ ای اهل ایمان، کمک بگیرید و اراده‌هایتان را تقویت کنید و استقامتتان را پولادین کنید.

به واسطه چه چیزی؟ به واسطه صبر و نماز.

در مورد صبر صحبت خواهیم کرد، اما درباره نماز، به‌عنوان پیشانی دین و عمود دین، که امیرالمؤمنین(ع) فرمودند «نماز عمود دین شماست»، باید مقداری صحبت کنیم.

نماز با توجه به اینکه در اسلام جایگاه درجه‌اولی دارد، فراوان در قرآن و روایات ما را به سمت آن تشویق کرده‌اند.

یکی از ویژگی‌های ما انسان‌ها این است که عقلمان دستوراتی صادر می‌کند؛ مثلاً می‌گوید اگر جایی احتمال ضرر می‌دهی، نرو و در مقابل می‌گوید جایی که احتمال منفعت وجود دارد، برو.

جلب منفعت و دفع ضرر کاملاً عقلانی است.

قرآن از همین مسئله استفاده کرده است. در آیات مختلف و احادیث متعدد، فواید و منافع نماز را مطرح کرده‌اند.

البته فقط نماز نیست؛ تقریباً درباره تمام کارهای خیری که ما به آن تشویق شده‌ایم، فوایدشان را گفته‌اند و در طرف مقابل، درباره شروری که باید از آنها دوری کنیم، زیان‌هایشان را بیان کرده‌اند.

حالا ما هستیم و عقل‌مان. عقل چه می‌گوید؟ می‌گوید وقتی این‌همه فایده برای نماز گفته شده، باید به آن توجه کنیم.

درباره نماز حدود هشتاد فایده گفته‌اند.

مجری:
هشتاد فایده! خیلی جالب است. نکته جالب‌تر این است که فوایدی که برای نماز گفته‌اند، بیش از اینکه اخروی باشد، دنیوی است.

حاج‌آقا بابایی:
یکی از استادان من، حدود سال ۱۳۷۸ که دوره کارشناسی را در دانشگاه می‌گذراندیم، صحبت می‌کردند. ایشان از استادان و مبلغان توانمند بودند.

می‌گفتند احساس می‌کنم دوران ما به جایی برسد که خیلی از اندیشمندان غربی، همین کاری را که ما در قالب نماز انجام می‌دهیم، نه به عنوان نماز، بلکه با همین شکل و شمایل انجام دهند؛ چرا؟ چون با تحقیقات آزمایشگاهی خودشان، فارغ از اینکه آیات و روایات چه می‌گویند، به این باور رسیده‌اند که این کار فواید زیادی برای جسم، آرامش و زندگی انسان دارد.

اینها را ما در روایات گفته‌ایم. من برای تبرک، چند موردش را عرض می‌کنم.

یکی از موارد معروف این آیه است: «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ».

گفتم «الف گفت، دگر گفتم هیچ، در خانه اگر کس است یک حرف بس است.»

بیشترین آسیب‌هایی که در زندگی فردی، اجتماعی و تمدنی به ما وارد می‌شود، به خاطر خطا و معصیت است و اینها آثار وضعی دارند.

خداوند در این آیه می‌فرماید نماز چه کار می‌کند؟ جلوی اینها را می‌گیرد؛ یعنی سپر می‌شود و یک مانع ایجاد می‌کند.

امام صادق(ع)؛ کسی از ایشان پرسید اگر بخواهیم بدانیم چقدر نمازمان قبول شده، چطور بفهمیم؟ امام معیار بسیار زیبایی را از همین آیه قرآن بیان کردند.

فرمودند ببینید چقدر از گناه دور شده‌اید؛ هرچقدر از معصیت و خطا فاصله گرفته‌اید.

این از معصیت‌های بزرگ شروع می‌شود و کم‌کم پایین می‌آید تا جایی که انسان حتی نمی‌خواهد مکروهات را انجام دهد؛ بعد به جایی می‌رسد که حتی نمی‌خواهد بعضی مباحات را هم انجام دهد و در نهایت می‌خواهد یک حالت حضور دائمی داشته باشد.

این فایده اول.

فایده دوم، استجابت دعاست.

سوم، رحمت و مغفرت الهی.

چهارم، آرامش.

پنجم، آسانی در کارها.

درباره آسانی در کارها، طبق سوره مبارکه «لیل»، اگر توفیق داشته باشیم یک جلسه جداگانه صحبت می‌کنیم. بحث بسیار زیبایی است.

علامه طباطبایی چقدر زیبا اینجا صحبت می‌کنند. می‌گویند اگر انسان اهل این باشد که بداند خدایی در عالم هستی وجود دارد و خودش را ذیل آن نگاه تعریف کند، خداوند یکی از ویژگی‌هایی که به او می‌دهد این است که «فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرَىٰ»؛ انگار او را آسان می‌کند.

یعنی چه؟ کارها برایش آسان می‌شود. کارهایی که دیگران با سختی انجام می‌دهند، او به راحتی انجام می‌دهد.

نماز هم یکی از عواملی است که به این مسیر کمک می‌کند.

از دیگر فواید نماز، تقرب، تکفیر گناه، شکر و مهار شهوات است.

مهار شهوات خیلی عجیب است. کسی نزد پیامبر(ص) آمد و گفت این فرزند من مرتکب معصیتی می‌شود. پیامبر(ص) فرمودند نماز می‌خواند؟ گفت بله. فرمودند نگران نباش؛ نماز او را از آن معصیت دور می‌کند.

یکی از کارهایی که نماز انجام می‌دهد، مدیریت شهوات در وجود انسان است.

ما می‌گوییم نماز علت است برای مهار شهوت، رسیدن به آسانی، آرامش، امداد الهی و... .

در دنیای امروز می‌گویند آنچه را بتوانید در آزمایشگاه تجربه کنید، می‌پذیریم و بقیه را نمی‌پذیریم.

علامه طباطبایی پاسخی دارند. می‌گویند ما بسیاری از علت‌های ناشناخته در عالم داریم. علت‌های ناشناخته، چیزهایی هستند که علم امروز به آنها نرسیده، اما وجود خارجی دارند.

می‌گوییم چرا؟ می‌فرمایند چون به تجربه ثابت شده است.

به تجربه ثابت شده که وقتی انسان این کارها را انجام می‌دهد، چه اتفاقی برایش می‌افتد و چه آثار و فوایدی در زندگی‌اش ایجاد می‌شود.

اما آن فایده‌ای که می‌خواستم در پایان عرض کنم، استقامت در برابر مشکلات است.

در بحث «جنگ اراده‌ها»، آن ملت، امت، خانواده یا فردی پیروز است که بتواند اراده خودش را بر طرف مقابل غالب کند.

طرف مقابل یک وقت نفس انسان است، یک وقت یک انسان بزهکار است و یک وقت ممکن است یک جریان، مثل تمدن غرب باشد.

چه کسی می‌تواند پیروز شود؟ کسی که بتواند اراده خودش را غالب کند.

اراده باید آن‌قدر قوت داشته باشد که بتواند غالب شود.

یکی از راه‌های تقویت اراده چیست؟ نماز است.

نماز استقامت انسان را افزایش می‌دهد.

در این آیه قرآن فرمود: «ای اهل ایمان، شما از خدا کمک بگیرید به واسطه نماز.»

حالا سؤال مهم این است که ما می‌خواهیم از نماز کمک بگیریم؛ چه کار باید بکنیم؟

سه راهکار داریم.

راهکار اول این است که انسان در پیشگاه الهی بایستد؛ مثل شهید شهریاری، مثل مرحوم ملاصدرا و مثل ابن‌سینا.

اینها هرگاه در گرفتاری قرار می‌گرفتند، چه می‌کردند؟

اصلاً چرا مثل اینها؟ مثل امیرالمؤمنین(ع).

امام صادق(ع) فرمودند امیرالمؤمنین هرگاه امر سخت و سنگینی بر ایشان عارض می‌شد، چه کار می‌کردند؟ نماز می‌خواندند.

این نماز یعنی چه؟ یعنی می‌ایستم به پیشگاه الهی و می‌گویم: خدایا، می‌خواهم این نماز را بخوانم؛ تو هم به من کمک کن.

دو رکعت نماز می‌خواندند.

مجری:
حتی نماز صبح؟

حاج‌آقا بابایی:
بله، فوق‌العاده است.

واقعاً خواهش می‌کنم بینندگان امتحان کنند و بعد به ما بازخورد بدهند.

این کار آن‌قدر مجرب است که هیچ کار خاصی هم ندارد. مثلاً مسئله خواستگاری دخترم، شغل پسرم، مشکل کاری خودم، یا اینکه می‌خواهم شغلم را عوض کنم.

هر مسئله‌ای که درگیرش هستیم، حتی مسئله معیشت یا جنگ.

می‌توانم اول صبح، بعد از نماز صبح، دو رکعت نماز بخوانم. دو یا سه دقیقه بیشتر زمان نمی‌برد.

پس یک راهکار این است.

راهکار دوم برای کمک گرفتن از خداوند متعال در قالب نماز این است که تا دلتان بخواهد، نمازهای مستحبی به ما معرفی کرده‌اند.

این نمازها مثل میوه‌های خوش‌طعم و خوش‌عطر هستند که هرکدام می‌توانند گرهی از زندگی انسان باز کنند.

جالب این است که وقتی انسان به سراغ اینها می‌رود، بعد از مدتی خودش متوجه می‌شود که هر وقت این نماز را می‌خوانم، اتفاقاتی می‌افتد.

مجری:

و مابقی را بگذاریم برای جلسه بعد؛ نماز شب.

حاج‌آقا بابایی:
بله. نماز شب از جمله نمازهایی است که فواید واقعاً فوق‌العاده‌ای دارد.

آن‌قدر فایده دارد که وقتی انسان آن را می‌خواند، مگر اینکه خیلی خیلی خسته از کار و مسائل دیگر باشد، وگرنه هر طور شده می‌گوید بیدار شوم و این نماز را بخوانم.

رزق انسان زیاد می‌شود، عمر انسان زیاد می‌شود، بلا از او دور می‌شود، خوش‌سیما و خوش‌بو می‌شود.

عجیب است و خیلی از این فواید هم مربوط به زندگی دنیایی انسان است.

پدر شهید شعبانی، این شهید مشهدی، پانزده سال پیش به من می‌گفت: «این پسر من، به مادرش بگو، مادر! تو کی می‌خواهی دیگر نماز شب بخوانی؟»

خودش اهل نماز شب بود و دیگران را هم به آن تشویق می‌کرد.

ان‌شاءالله خدا به همه ما توفیق بدهد.

مجری:
ادامه بحث را بگذاریم برای جلسه بعد، ان‌شاءالله.

حاج‌آقا، در این یک دقیقه‌ای که از پایان سخنمان مانده، فقط دوست دارم این را از شما بپرسم:

با توجه به فوایدی که برای نماز گفتیم، چه کنیم که در نماز «رفوزه» نباشیم؟

وقتی با خودمان فکر می‌کنیم، می‌بینیم که نمازهای روزانه‌مان را می‌خوانیم؛ چون جزو واجبات است و از پس انجام واجب برمی‌آییم. اما چه کار کنیم که اثر نماز را بیشتر کنیم و نمازمان کیفیت بالاتری داشته باشد؟

حاج‌آقا بابایی:
سؤال خیلی مهمی است. من این را برای بخش سوم گذاشته بودم، ولی حالا کوتاه اشاره می‌کنم.

هرچقدر نگاه کنید، من وارد مهمانی شده‌ام و صاحب سفره هم انسان کریمی است. چه کسانی می‌توانند بیشتر از این سفره بهره بگیرند؟ کسانی که آداب مهمانی را بیشتر رعایت کنند و ادب مربوط به صاحب‌خانه را بیشتر مراعات کنند.

معمولاً چنین افرادی مقرب‌ترند و فیض بیشتری هم می‌برند.

در مورد نماز هم همین‌گونه است.

ما درباره نماز حدود چهار هزار مسئله شرعی داریم؛ همین نماز دو رکعتی که می‌خوانیم، حدود چهار هزار مسئله شرعی و حتی بیشتر دارد.

اسم این چیست؟ این نشان می‌دهد که خداوند حساب ویژه‌ای برای نماز باز کرده است.

ان‌شاءالله این را باید مفصل‌تر گفتگو کنیم.

مجری:
ان‌شاءالله، به امید خدا.

خیلی از شما تشکر می‌کنم. ممنونم که لطف کردید. امیدواریم در آینده هم همین‌طور با عمق جان و از صمیم قلب بنشینیم و سخنان شما را بشنویم.

فکر می‌کنم این بحث می‌تواند راهگشا باشد.

تمام تلاشمان این است که شاید بتوانم بگویم بزرگ‌ترین آرزوی بشر می‌تواند برای خودش عاقبت‌به‌خیری باشد؛ اینکه عاقبت‌به‌خیر شود.

حالا هرچه دنیا تجربه می‌کند، بکند.

خیلی ممنونم. دست شما درد نکند. آرزوی عاقبت‌به‌خیری برای همه‌مان