مجری: با موضوع بسیار مهم برنامه امشب «هشت درصد» در خدمت شما هستیم. میخواهیم در خصوص مسئله انرژی و بهطور خاص در مورد گاز صحبت کنیم. میهمانان عزیزی داریم که خدمتتان معرفی میکنم.
در خدمت جناب آقای دکتر سعید توکلی، رئیس شرکت ملی گاز ایران هستیم. سلام، شبتان بخیر و خیلی خوش آمدید به برنامه هشت درصد.
دکتر سعید توکلی (رئيس شرکت ملی گاز): سلام و عرض ادب دارم خدمت شما. هفته دفاع مقدس را تبریک عرض میکنم. ممنونم از برنامه خوبتان و متشکرم از دعوتی که داشتید.
مجری: زنده باشید. همچنین در خدمت جناب آقای دکتر محمد معتمدیزاده، دبیر کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی هستیم. سلام، شبتان بخیر و خیلی خوش آمدید.
دکتر محمد معتمدیزاده (دبیر کمیسیون اصل ۹۰ مجلس): سلام عرض شد خدمت جنابعالی، همه همکاران عزیز و گرانقدرتان و مردم عزیز و نجیبمان. از اینکه خدمتتان هستم خداوند متعال را هزاران بار شاکرم.
مجری: زنده باشید. انشاءالله امیدوارم بحث خوبی امشب شکل بگیرد و کمک کند که ما در زمستان امسال و در فصل سردی که یواشیواش شروع شده، چالشی به لحاظ انرژی و گاز نداشته باشیم.
پیشبینیها آنطور که کارشناسان میگویند حاکی از این است که روزانه تا ۳۲۰ میلیون مترمکعب کسری گاز ممکن است در کشور ایجاد شود. این ناترازی به طور مستقیم میتواند باعث خدشهدار شدن عملکرد دستگاهها، ساختارهای صنعتی کشور و همینطور مصرف خانگی شود.
با توجه به وابستگی ۸۶ درصدی سبد سوخت کشور، حضرتعالی که معاون وزیر نفت و رئیس شرکت ملی گاز کشور هستید، برنامهتان برای اینکه ما به چنین کسری برنخوریم چیست؟ بهویژه اینکه برخی زیرساختهای ما هم آسیب دیدهاند. برنامه شما چیست؟ لطفاً ابتدا فضایی ترسیم بفرمایید که وضعیت چطور است؟ آیا به کسری برمیخوریم یا میتوانیم مدیریت کنیم؟
دکتر توکلی: سوال بسیار خوبی پرسیدید. جا دارد همینجا از همه مردم عزیز تشکر کنم و مجدداً سلام و احترام خود را به بینندگان فهیم برنامه «هشت درصد» داشته باشم.
در ارتباط با بحث انرژی، همانطور که فرمودید، انرژی به عنوان یک سبد مفروض میشود. متأسفانه به دلایل متعددی ما سهم گاز را در سبد انرژی کشور به حدی رساندهایم که گاز از یک موضوع صنعتی حتی به یک موضوع اجتماعی و امنیتی تبدیل شده است. اصولاً گاز نباید به این شکل مستقیم در سبد مصرف خانوار باشد، یا اگر هم هست باید مقدارش کمتر باشد.
مجری: الان گاز چقدر از سبد مصرف انرژی کشور را تشکیل میدهد؟
دکتر توکلی: کلاً گاز به عنوان سبد مصرف انرژی فسیلی کشور حدود ۷۳ درصد است. در هیچ کشوری از دنیا به این سبک نبوده که نزدیک به ۹۹ درصد شهرها گازدار باشند و حدود ۹۸ درصد از جمعیت کشور تحت پوشش شبکه گاز باشند؛ از آن طرف همه نیروگاهها، صنایع و بخشهای مولد کشور هم به گاز وابسته باشند.
در ماده ۴۶ یکی از مباحث مهم، تنوع سبد سوخت است. وقتی تنوع سبد سوخت باشد، منجر به انعطافپذیری و قدرت مانور بین بخشهای مختلف انرژی میشود.
در سالهای گذشته به دلیل برخوردهای مقطعی با موضوع انرژی، تقریباً ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب در بعضی از روزهای پیک سال یا اوج مصرف زمستان ناترازی داشتیم. ناترازی به این معنی که اگر همه گاز تحویلی از بالادست را به گاز شیرین تبدیل میکردیم و به مصرفکنندگان میرساندیم، باز هم ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب نسبت به کل نیاز کشور کاهش داشتیم.
مجری: منظورتان این است که این مقدار کسری داشتیم؟
دکتر توکلی: بله، در اوج مصرف این مقدار کسری وجود داشت که مجبور بودیم با سوختهای جایگزین و سوخت مایع در نیروگاهها و صنایع جبران کنیم.
متأسفانه در ۲۷ خرداد ۱۴۰۴، دشمن آمریکایی-صهیونیستی حملهای به چهار پالایشگاه کشور داشت که باعث شد ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید کشور از دست برود. اما با تلاشی که همه دوستان در زنجیره تأمین انرژی خصوصاً در وزارت نفت انجام دادند، توانستیم با برنامههای تولید زودهنگام در شرکت ملی گاز، نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب را تا قبل از زمستان برگردانیم.
پس این عدد ۳۲۰ میلیون مترمکعب کسری که فرمودید عدد نزدیکی به واقعیت است؛ با این مبنا که حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب کسری ناشی از آسیب زیرساختی داریم و ۲۵۰ میلیون مترمکعب هم ناترازی اوج مصرف است.
البته بازسازی و بازگرداندن ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت در شرایط سخت، اتفاق بسیار بزرگی بود که توسط مهندسان و کارگران ما انجام شد و جا دارد بر دستان این زحمتکشان بوسه بزنیم.
مجری: خدا انشاءالله به آنها قوت بدهد. آقای مهندس، پس برنامه چیست؟
دکتر توکلی: برای این کار دو مدل برنامه داریم. یک مدل در ارتباط با ظرفیتهای ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم است. ماده ۴۶ یکی از بهترین مواد قانون برنامه است و ظرفیت بسیار خوبی در ارتباط با سهم صرفهجویی در بخشهای مختلف ایجاد کرده است.
در بخشهای زیرساختی کشور، قسمتهایی را داریم که بدون اینکه آسایش و الگوی مصرف مصرفکننده تغییر کند، راحت میتوانیم میزان مصرف را کاهش دهیم. این مکانیزم در قالب سازوکار کاربران (اپراتورهای) انرژی توسط دولت محترم تصویب شد و با پیگیریهای کمیسیون اصل ۹۰، امروز دو نوع کاربر انرژی به نتیجه رسیده است. در «نوع دو» تا الان ۱۰۹ قرارداد با شرکتهای مختلف بسته شده است.
مجری: قبل از اینکه وارد عدد و رقم کارها بشویم، برای اینکه موضوع ساده شود، ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت اختیارات و تکالیفی به دولت داده تا در جاهایی که میشود مصرف انرژی را مدیریت کرد ورود کند. این کار از طریق «شرکتهای کاربر» انجام میشود تا بدون اینکه رفاه و آسایش بخش خانگی یا تولیدی کم شود، مصرف کاهش یابد.
مثلاً ابزارها یا فناوریهایی استفاده شود که مصرف را پایین بیاورد. شرکتهای بخش خصوصی تحت عنوان «شرکتهای کاربر» طبق قانون این کار را انجام میدهند و دولت هم مصوبهاش را ابلاغ کرده است. شما فرمودید ۱۰۹ شرکت کاربر تا کنون پای کار آمدهاند.
دکتر توکلی: بله، دقیقاً. شرکتهای کاربر در اصل واسط بین تولیدکننده/توزیعکننده گاز و مصرفکننده هستند. این شرکتها بررسی میکنند که کدام بخشها (خانگی، تجاری، صنعت، نیروگاه، عمومی، کشاورزی) ظرفیت صرفهجویی دارند.
یک مثال ساده بزنم: ما نزدیک به ۳۲۶۰ مشترک کوره آجرپزی در کشور داریم. در روش سنتی، برای تولید یک تن آجر حدود ۳۰۰ مترمکعب گاز مصرف میشود. اما یک شرکت کاربر با ما قرارداد بسته و تکنولوژی این کورهها را تغییر میدهد؛ با روش جدید، مصرف گاز به ازای هر تن آجر به ۲۷.۴ مترمکعب میرسد؛ یعنی کمتر از یکدهم! همان محصول با حداقل مصرف گاز تولید میشود.
مجری: و هزینهاش هم از محل همان گازی که صرفهجویی شده تأمین میشود؛ هم بخشی به آن شرکت فناوری میرسد و هم به صاحب کوره. بسیار عالی.
آقای دکتر معتمدیزاده، مجلس به عنوان قانونگذار تا الان چه اقداماتی برای حمایت از دولت در راستای اجرای این قانون انجام داده است؟ اجرای ماده ۴۶ زیرساخت و منابع مالی میخواهد. چه کردهاید تا این منابع فراهم شود و دولت با کمک مردم کار را پیش ببرد؟
دکتر معتمدیزاده : با تشکر از جنابعالی و برادر عزیزم جناب آقای دکتر توکلی. اولویتهای کمیسیون اصل ۹۰ در چند ماه اخیر، بهخصوص پس از آسیبهایی که به حوزه انرژی کشور وارد شد، بحث انرژی بوده است. ما چندین جلسه با حضور آقای دکتر توکلی و شخص وزیر نفت داشتیم.
بحث ناترازی گاز موضوعی جدی است، بهویژه اینکه در زمستان بیشترین لطمه را به بخش صنعت وارد میکند. قانون برنامه هفتم قوانین بسیار مترقی و خوبی در ماده ۴۶ دارد تا انرژی به سمت و سویی برود که مردم اذیت نشوند.
این نوید را به مردم میدهم که ما دیگر به سراغ افزایش تعرفهها یا فشار به مردم برای کاهش مصرف نمیرویم؛ بلکه باید زمینهها را فراهم کنیم. این قانون زمینهها را آماده کرده و مجلس هم کاملاً در کنار عزیزان ایستاده است.
ما هماهنگیهای بینبخشی را در دستور کار کمیسیون اصل ۹۰ قرار دادهایم. تقریباً هر ماه جلساتی با مجموعه شرکت گاز داریم. سازمان برنامه و بودجه، بانک مرکزی و بانکها را هم دعوت کردهایم تا به این شرکتهای کاربر کمک مالی کنند.
امروز بهینهسازی مصرف از یک «توصیه اخلاقی» به یک «توسعه اقتصادی» تبدیل شده است. شرکتهایی که وارد این عرصه میشوند نفع مالی بسیار خوبی میبرند و انگیزه بالایی دارند.
مجری: موانع اجرایی این قانون چیست؟ مجلس چه موانعی را شناسایی کرده است؟
دکتر معتمدیزاده: یکی از موانع اصلی، تسهیل ورود بخش خصوصی بود که خوشبختانه انجام شد. اکنون هم متولی پای کار است و هم شرکتهای کاربر که خیلی از آنها دانشبنیان هستند.
شرکتهای کاربر قرار است وارد منازل مردم هم بشوند؛ مثلاً در موضوع تعویض بخاریهای پرمصرف با بخاریهای با راندمان بالا یا نصب پنجرههای دوجداره. مردم بهویژه اقشار متوسط و ضعیف توان مالی تعویض پنجره یا بخاری را ندارند. شرکت کاربر این کار را به صورت رایگان برای خانوار انجام میدهد و هزینه و سود خود را از محل ارزشِ گازی که صرفهجویی شده برمیدارد.
یک اتفاق مبارک دیگر این است که گواهیهای صرفهجویی صادرشده در بورس قابل معامله است. این موضوع انگیزه بسیار زیادی برای سرمایهگذار ایجاد میکند. نمونه موفق آن در استان یزد و در بحث کورههای آجرپزی اتفاق افتاد.
مجری: آقای دکتر توکلی، سؤال مردم این است: دولت چقدر کمک میکند؟ آیا وسایل بهینهسازی به صورت رایگان در اختیار مردم قرار میگیرد؟
دکتر توکلی: سؤال بسیار دقیقی است. بر اساس آییننامههای تصویبشده، ما تا امروز ۱۰۹ قرارداد در ۵ بخش (کشاورزی، صنعت، نیروگاه، عمومی و خانگی) بستهایم.
در بخش خانگی، تحقیقات نشان میدهد حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد مصرف انرژی یک خانه در زمستان صرف گرمایش میشود.
مجری: برآورد شما این است که این ۱۰۹ شرکت چه میزان از آن ۳۲۰ میلیون مترمکعب کسری روزانه را جبران میکنند؟
دکتر توکلی: این ۱۰۹ قرارداد تا آخر سال حدود ۱ میلیارد مترمکعب در مجموع صرفهجویی ایجاد میکنند. دلیل اهمیت آن این است که در زمستان، آرایش مصرف به سمت بخش خانگی میرود. با هر یک درجه کاهش دمای هوا، ۲۵ میلیون مترمکعب (معادل یک فاز پارس جنوبی) مصرف گاز کشور بالا میرود.
یک بخاری با راندمان بالا میتواند در طول یک سال ۴۶۶ مترمکعب کاهش مصرف داشته باشد.
مجری: پس تجهیزات به صورت رایگان در اختیار مردم قرار میگیرد؟
دکتر توکلی: بله، دقیقاً. شرکت کاربر، منازلی را که مصرف بیش از حد استاندارد دارند ممیزی و شناسایی میکند. سپس بر اساس مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان، اصلاحات لازم را انجام میدهد؛ از اصلاح و تنظیم موتورخانهها گرفته تا تعویض بخاری با مدلهای راندمان بالا یا درزگیری پنجرهها.
تمام این خدمات برای مشترک رایگان است. شرکت کاربر هزینه خود را از محل «گواهی صرفهجویی» دریافت میکند. امروز که با شما صحبت میکنم، هر مترمکعب گواهی صرفهجویی در بورس انرژی به قیمت ۷۴,۵۰۰ تومان معامله شد.
مجری: بسیار عالی. آقای دکتر معتمدیزاده، پیشبینی شما از میزان موفقیت این طرح چیست؟ الزامات رسیدن به هدف چیست؟
دکتر معتمدیزاده: تأکید ما در کمیسیون اصل ۹۰ این بوده که صدور این گواهیهای صرفهجویی هرچه سریعتر انجام شود تا تأمین مالی شرکتهای کاربر با مشکل مواجه نشود.
حتی در قانون پیشبینی شده که «گواهیهای پیشینی» صادر شود؛ یعنی پیش از اتمام کامل پروژه، تا ۳۰ درصد از گواهیها به پیمانکار داده شود تا سرعت کار بالا برود. این دو ماه آینده برای ما بسیار حیاتی است.
مجری: این طرح در چند استان اجرایی شده است؟
دکتر معتمدیزاده: طرحهای شاخصی مثل کورههای آجرپزی در یزد، اصفهان و چند استان دیگر جواب داده است. شرکتهای دانشبنیان کارهای فوقالعادهای کردهاند.
دکتر توکلی: اگر اجازه بدهید یک نمونه جذاب دیگر را بگویم. یک شرکت دانشبنیان در مشهد طرحی را ثبت اختراع (پتنت) کرده که روی نانواییهای صنعتی نصب میشود و بین ۵۰ تا ۷۰ درصد مصرف گاز نانوایی را کاهش میدهد و کیفیت نان را هم بهتر میکند. ۱۸ نانوایی تجهیز شده و تا قبل از پایان سال به ۴۰ نانوایی میرسد.
مجری: آقای دکتر توکلی، در حال حاضر چند استان وارد فاز اجرایی این طرح شدهاند؟
دکتر توکلی: در حال حاضر ۲۹ استان وارد اجرای این طرح شدهاند. از این ۱۰۹ قرارداد، ۷۰ قرارداد کاملاً عملیاتی شده و ۷۸ شرکت کاربر را هم ارزیابی کردهایم. این حاصل همکاری خوب کمیسیون اصل ۹۰، کمیسیون انرژی مجلس، وزارت نفت و سازمان برنامه است.
شدت مصرف انرژی در کشور ما متأسفانه بالاست. مثلاً در مرغداریها، برای تولید هر کیلوگرم گوشت مرغ در برزیل ۰.۹۶ مگاژول انرژی مصرف میشود، اما در کشور ما ۱۷ مگاژول! این نشان میدهد که چقدر جای کار و صرفهجویی در کشور وجود دارد.
مجری: آقای دکتر معتمدیزاده، چقدر امیدوارید که تا پایان سال به اهداف تعیینشده برسیم؟
دکتر معتمدیزاده: با همت آقای دکتر توکلی و نظارت مستمر مجلس، پیشرفت کار خوب است. ما در کمیسیون اصل ۹۰ به صورت پیوسته گزارشگیری میکنیم و مسئولان را دعوت میکنیم. استانهای سردسیر را در اولویت گذاشتهایم و استانداران هم درگیر کار شدهاند.
مجری: آقای دکتر توکلی، برای ماه آینده (آبانماه) چه افقی را پیشبینی میکنید؟ مردم بدانند تا ماه آینده چه میزان پیشرفت خواهیم داشت؟
دکتر توکلی: ما برنامهریزی دقیقی انجام دادهایم؛ در بخش خانگی جذب ۲,۳۳۷,۰۸۴ مشترک، در بخش نیروگاهی ۷ نیروگاه، در بخش کشاورزی (گلخانهها و مرغداریها) ۱,۲۸۳ واحد، در بخش صنعتی ۶۰۹ واحد، در بخش تجاری (نانواییها و رستورانها) ۱,۳۲۹ واحد و در سایر اماکن (مساجد و ادارات) ۱۹,۹۳۸ مرکز هدفگذاری شدهاند.
جمع اینها شامل ۲,۳۶۵,۲۵۰ نقطه مصرف میشود که میزان صرفهجویی حاصل از آنها حدود ۱ میلیارد مترمکعب تا پایان سال است.
با توجه به اینکه حدود ۵ ماه تا پایان سال باقی مانده، پیشبینی ما این است که ماهانه حدود یکپنجم این عدد، یعنی ۲۰۰ میلیون مترمکعب صرفهجویی واقعی را در هر ماه محقق کنیم.
علاوه بر «کاربر نوع دو»، امروز یک خبر خوش هم بدهم که «کاربر نوع یک» را هم پایه تعریف کردیم؛ در یکی از شهرستانها که ۲۱ ایستگاه CGS دارد، اولین قرارداد آن امروز در بورس به فروش رفت. امیدواریم این اقدامات باعث شود در زمستان پیش رو با کمبود گاز مواجه نشویم.
مجری: بسیار متشکرم از شما عزیزان. وقت برنامه به پایان رسید، انشاءالله ماه آینده دوباره عملکرد این طرح را پیگیری خواهیم کرد. شب همگی بخیر و خدانگهدار.